Η προκήρυξη του διαγωνισμού από τη ΣΤΑ.ΣΥ για την αναβάθμισή τους αποτελεί αναμφίβολα ένα σημαντικό βήμα, ωστόσο η πραγματική αλλαγή για τους επιβάτες βρίσκεται ακόμη αρκετά χρόνια μακριά. Η διάρκεια υλοποίησης του έργου ορίζεται σε 36 μήνες από την υπογραφή της σύμβασης, ενώ ο πρώτος αναβαθμισμένος συρμός θα τεθεί σε κυκλοφορία σε δύο χρόνια εφόσον δεν υπάρξουν καθυστερήσεις.
Υπενθυμίζεται ότι οι συρμοί πρώτης γενιάς των Γραμμών 2 και 3, οι λεγόμενοι κα γαλλικοι, αποτελούν το παλαιότερο τροχαίο υλικό του δικτύου του Μετρό. Κυκλοφορούν από το 2000 και βρισκονται ήδη στο 26ο έτος συνεχούς δρομολόγησης. Οπως προκύπτει και από τα στοιχεία των τεχνικών προδιαγραφών του διαγωνισμού, κάθε ένας από αυτούς έχει διανύσει κατά μέσο όρο περίπου δύο εκατομμύρια χιλιόμετρα, αριθμός που αποτυπώνει την καταπόνησή τους σε ένα δίκτυο που διαρκώς επεκτεινόταν και η επιβατική κίνηση αυξανόταν.
Η ίδια η ΣΤΑ.ΣΥ. αναγνωρίζει ότι πλέον οι συγκεκριμένοι συρμοί πλησιάζουν το τέλος της αρχικής διάρκειας ζωής τους, η οποία υπολογίζεται περίπου στα 30 χρόνια. Η εκ βάθρων ανακατασκευή τους αναμένεται να επιμηκύνει την επιχειρησιακή ζωή τους για τουλάχιστον 25 χρόνια ακόμα ώστε να συνεχίσουν να εξυπηρετούν το επιβατικό κοινό μέχρι και τη δεκαετία του 2050.
Η ηλικία των πρώτων συρμών του δικτύου δεν είναι όμως το μοναδικό αγκάθι στη λειτουργία τους. Στις ίδιες τις τεχνικές προδιαγραφές του έργου η ΣΤΑ.ΣΥ. περιγράφει με σαφήνεια την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια: Από τους συνολικά 28 συρμούς της πρώτης σειράς, μόνον οι 20 εξακολουθούν να εξυπηρετούν καθημερινά τις Γραμμές 2 και 3. Τέσσερις έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας λόγω τεχνικών προβλημάτων και κυρίως λόγω αδυναμίας εξεύρεσης ανταλλακτικών, ενώ άλλοι τέσσερις έχουν μεταφερθεί προσωρινά στη Γραμμή 1 προκειμένου να καλύψουν τα κενά του στόλου του Ηλεκτρικού, δεδομένου ότι η διαδικασία της ανακατασκευής και των συρμών της Γραμμής 1 δεν προχωρά ανέφελα.
Σύμφωνα με τη ΣΤΑ.ΣΥ, ο σχεδιασμός των κύριων συστημάτων θεωρείται πλέον παρωχημένος, ενώ η τεχνική υποστήριξη από τους αρχικούς κατασκευαστές είναι πλέον περιορισμένη ή ακόμη και ανύπαρκτη, γεγονός το οποίο έχει ως αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η προληπτική και διορθωτική συντήρηση, να μειώνεται η διαθεσιμότητα των συρμών και να αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης βλαβών. Αυτός είναι και ο λόγος που η αναβάθμιση δεν θα περιοριστεί στην αισθητική ανανέωση και την εγκατάσταση κλιματισμού, αλλά προβλέπει αντικατάσταση σχεδόν όλων των κρίσιμων ηλεκτρομηχανολογικών συστημάτων.
Παρότι το συνολικό δυναμικό της πρώτης γενιάς αριθμεί 28 συρμούς, όμως ο διαγωνισμός αφορά μόνο τους 12. Η πρώτη φάση περιλαμβάνει τους οκτώ ενεργούς συρμούς και τους τέσσερις που σήμερα βρίσκονται ακινητοποιημένοι. Οι υπόλοιποι 16 παραπέμπονται σε δεύτερη φάση, η οποία σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές θα αποτελέσει αντικείμενο μελλοντικού διαγωνισμού.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της πρώτης εργολαβίας δεν θα έχει ολοκληρωθεί η συνολική ανανέωση της πρώτης γενιάς με την πλήρη αναβάθμιση όλων των συρμών αυτής της παραλαβής να μετατίθεται ακόμη αργότερα.
Το μεγάλο στοίχημα του κλιματισμού
Η βασική αλλαγή, την οποία θα αισθανθούν οι επιβάτες, αφορά φυσικά την εγκατάσταση κλιματισμού στους χώρους των επιβατών. Οι συγκεκριμένοι συρμοί αποτελούν τη μοναδική εξαίρεση στο δίκτυο του Μετρό, καθώς όταν σχεδιάστηκαν τη δεκαετία του 1990 δεν προβλεπόταν η εγκατάσταση συστήματος ψύξης, με τη συγκεκριμένη έλλειψη - δεδομένων και των συχνότερων επεισοδίων καύσωνα και της κλιματικής κρίσης - να αποτελεί τη μεγαλύτερη αιτία δυσαρέσκειας των επιβατών.
Σύμφωνα με τους όρους της προκήρυξης, για τον σχεδιασμό του νέου εξοπλισμού λαμβάνεται υπόψη μέγιστη εξωτερική θερμοκρασία 48 βαθμών Κελσίου. Στις σήραγγες προβλέπεται ότι οι θερμοκρασίες κατά τους θερινούς μήνες μπορούν να φτάσουν τους 39 βαθμούς, ενώ στους σταθμούς ακόμη και τους 40. Η πρόβλεψη για τα αμαξοστάσια ανεβάζει την αναμενόμενη θερμοκρασία περιβάλλοντος έως και στους 55 βαθμούς Κελσίου, γεγονός που υποχρεώνει τον ανάδοχο να σχεδιάσει εξοπλισμό ικανό να λειτουργεί κάτω από τόσο ακραίες συνθήκες.
Οι προδιαγραφές προβλέπουν ότι το νέο σύστημα κλιματισμού θα πρέπει να μπορεί να λειτουργεί σε εξωτερικές θερμοκρασίες έως 48 βαθμών. Σε συνθήκες εξωτερικής θερμοκρασίας 35 βαθμών και σχετικής υγρασίας 45%, το σύστημα θα πρέπει να διατηρεί στο εσωτερικό του συρμού μέση θερμοκρασία 26 βαθμών, ενώ η λειτουργία του θα είναι πλήρως αυτόματη μέσω του συστήματος ελέγχου του συρμού και θα καταγράφεται συνεχώς η πραγματική θερμοκρασία στο εσωτερικό κάθε οχήματος.
Εκτός του κλιματισμού, προβλέπεται και συνολική ανακατασκευή καθώς το σύστημα έλξης αντικαθίσταται με κινητήρες εναλλασσόμενου ρεύματος νέας γενιάς και νέους μετατροπείς ισχύος, αναβαθμίζονται τα συστήματα πέδησης, ελέγχου και διάγνωσης βλαβών, η τράπεζα οδήγησης, ο ηλεκτροπνευματικός εξοπλισμός των θυρών και σειρά ακόμη ηλεκτρομηχανολογικών υποσυστημάτων.
Παράλληλα εγκαθίσταται σύστημα CCTV, νέες ηλεκτρονικές οθόνες και πινακίδες ενημέρωσης επιβατών, σύστημα ασύρματης μετάδοσης διαγνωστικών δεδομένων και καταγραφείς περιστατικών. Το έργο περιλαμβάνει επίσης νέο φωτισμό LED χαμηλής κατανάλωσης, πρόσθετη ηχομόνωση και ειδικά διαμορφωμένους χώρους για αναπηρικά αμαξίδια, ενώ προβλέπεται και πλήρης αντικατάσταση του εσωτερικού των οχημάτων.
Η οροφή θα επανασχεδιαστεί εξαιτίας της εγκατάστασης των μονάδων κλιματισμού, θα τοποθετηθούν νέες επενδύσεις, νέα φωτιστικά σώματα, νέα συστήματα αερισμού και νέα μεγάφωνα. Όλα τα υλικά θα πρέπει να είναι ανθεκτικά σε βανδαλισμούς, graffiti, σκόνη και καθημερινή καταπόνηση, ενώ θα σχεδιαστούν ώστε να καθαρίζονται εύκολα και να μπορούν να αντικατασταθούν από το προσωπικό της ΣΤΑ.ΣΥ. χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.
Το εσωτερικό θα πρέπει, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στις προδιαγραφές, να αποπνέει μια σύγχρονη εικόνα, ώστε ο επιβάτης να αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για πλήρως αναβαθμισμένο τροχαίο υλικό και όχι απλώς για έναν παλιό συρμό που επισκευάστηκε.
Αγώνας δρόμου για τους συρμούς του ηλεκτρικού
Η απόφαση της ΣΤΑ.ΣΥ. να προχωρήσει στην αναβάθμιση των πρώτων συρμών του Μετρό αποτελεί τη δεύτερη απόπειρα ανακατασκευής συρμών και εκσυγχρονισμού του τροχαίου υλικού μέσα σε λίγα χρόνια, μετά τη σύμβαση για ανακατασκευή των 14 συρμών της Γραμμής 1 (ΗΣΑΠ) παραλαβής 1983 - 1985, ένα έργο το οποίο όμως εξελίσσεται με πολύ πιο αργούς ρυθμούς από όσους είχαν αρχικά σχεδιαστεί και χωρίς να έχει αποδώσει έως σήμερα ούτε έναν συρμό σε κυκλοφορία.
Η σύμβαση για το συγκεκριμένο έργο, το οποίο είχε παρουσιαστεί ως η λύση για την ανανέωση είχε υπογραφεί τον Δεκέμβριο του 2022 με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Οκτώβριο του 2025. Μέχρι στιγμής όμως μόνον ο πρώτος συρμός έχει φτάσει στη φάση των στατικών και δυναμικών δοκιμών, ενώ οι υπόλοιποι βρίσκονται ακόμη σε διαφορετικά στάδια ανακατασκευής στις εγκαταστάσεις της αναδόχου στον Βόλο. Και σαν να μην έφτανε αυτό, όπως αναλυτικά έγραψε το «ethnos.gr» πριν από λίγες ημέρες η ΣΤΑ.ΣΥ. αναγκάστηκε να εγκρίνει νέα παράταση για την παράδοση του πρώτου συρμού μεταθέτοντας την προθεσμία στις 7 Αυγούστου 2026.
Τα προβλήματα, πάντως, σε αυτή τη σύμβαση με την ισπανική CAF που αναθεωρήθηκε στα 71,7 εκ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, φανεται πως δεν έχουν τέλος. Η ΣΤΑΣΥ μόλις χθες αναγκάστηκε να προχωρήσει και σε έναν ξεχωριστό διαγωνισμό για την αντικατάσταση 28 χειριστηρίων πορείας - πέδης στους συγκεκριμένους συρμούς έναντι 707.866,40 ευρώ με ΦΠΑ.
Ο συγκεκριμένος εξοπλισμός δεν είχε συμπεριληφθεί στην αρχική σύμβαση ανακατασκευής των 14 συρμών. Πρόκειται για κρίσιμα συστήματα, μέσω των οποίων ο μηχανοδηγός ελέγχει την επιτάχυνση, την κίνηση και την πέδηση του συρμού, τα οποία η εταιρεία μέχρι πρότινος θεωρούσε πλήρως επισκευάσιμα, με την πραγματικότητα όμως να την διαψεύδει καθώς τα τελευταία χρόνια η συντήρησή τους έχει καταστεί ιδιαίτερα δύσκολη και βασικά ανταλλακτικά γίνονται ολοένα και πιο δυσεύρετα. Ταυτόχρονα, η πολυετής χρήση έχει προκαλέσει φθορές στα μηχανικά τους μέρη, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται αστοχίες που επηρεάζουν την ομαλή λειτουργία των συρμών και αυξάνουν τον κίνδυνο πρόσθετων βλαβών. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται η τοποθέτηση νέων, σύγχρονης τεχνολογίας χειριστηρίων στις καμπίνες οδήγησης, τα οποία θα επικοινωνούν απευθείας με το νέο σύστημα διαχείρισης συρμού (TCMS), αντικαθιστώντας παρωχημένες ηλεκτρονικές μονάδες.
Γεγονός είναι πως το έργο της ανακατασκευής συνοδεύεται από καθυστερήσεις από την πρώτη στιγμή, αιτία για την οποία η ΣΤΑ.ΣΥ. έχει επιβάλει έως σήμερα πρόστιμα συνολικού ύψους περίπου 3,5 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 5% της σύμβασης. Να σημειωθεί ότι ο πρώτος συρμός αποτελεί το «πρότυπο» πάνω στο οποίο θα βασιστεί η παραγωγή των υπόλοιπων 13. Όσο δεν ολοκληρώνεται η τελική παραλαβή του, τόσο δεν μπορούν να «κλειδώσουν» όλες οι τεχνικές λύσεις που θα εφαρμοστούν στους επόμενους συρμούς.
Στο... περίμενε για τους νέους συρμούς
Την ίδια στιγμή όμως το βλέμμα παραμένει στραμμένο και στη δεύτερη μεγάλη εκκρεμότητα του δικτύου, δηλαδή την προμήθεια νέων συρμών για τις Γραμμές 2 και 3, καθώς οι τελευταίοι συρμοί που απέκτησε το αθηναϊκό μετρό αγοράστηκαν το 2012 και έκτοτε δεν προστέθηκε ούτε βαγόνι μολονότι το δίκτυο συνέχισε να μεγαλώνει.
Τα αποτελέσματα της αποεπένδυσης στα ΜΜΜ κυρίως τα χρόνια της κρίσης είναι ορατά κυρίως στη Γραμμή 3, η οποία «γονατίζει» καθημερινά και από το βάρος της ραγδαίας τουριστικής ανάπτυξης της πρωτεύουσας τα τελευταία χρόνια. Οι επτά διρευματικοί συρμοί που εξυπηρετούν το Αεροδρόμιο και έχουν τη δυνατότητα να κινούνται τόσο στο υπόγειο δίκτυο όσο και στο υπέργειο τμήμα της γραμμής του ΟΣΕ μετά τη Δουκίσσης Πλακεντίας, έχουν πλέον ξεπεράσει τα τρία εκατομμύρια χιλιόμετρα.
Η ΣΤΑΣΥ έχει ήδη σχεδιάσει προμήθεια για οκτώ συμβατικούς και επτά διρευματικούς συρμούς με στόχο αφενός να αποσυμφορηθεί η Γραμμή 3 προς το Αεροδρόμιο και αφετέρου να ενισχυθεί και η Γραμμή 2, ενώ παράλληλα θα καλυφθούν και οι ανάγκες της μελλοντικής επέκτασης προς το Ίλιον.
Το χρηματοδοτικό ζήτημα φαίνεται ότι έχει λυθεί μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, από το οποίο προβλέπεται χρηματοδότηση 210 εκατ. ευρώ για την αγορά νέων συρμών. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν τεχνικές παράμετροι που θα πρέπει να διευθετηθούν, καθώς η διαθεσιμότητα των υφιστάμενων συστημάτων σηματοδότησης θέτει συγκεκριμένα όρια στον αριθμό των νέων συρμών που μπορούν να ενταχθούν στο δίκτυο, ενώ επί σειρά ετών αναζητείται η βέλτιστη λύση των προδιαγραφών μεταξύ ΣΤΑΣΥ, ΟΣΕ και Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων. Εως και σήμερα, πάντως, δεν είναι ορατός ο χρόνος της προκήρυξης του σχετικού διαγωνισμού
Πηγή: Ethnos.gr
