Όσοι ασχολείστε με το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο ασφαλώς και έχετε αναρωτηθεί πώς είναι δυνατόν να συμμετέχει στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις το Καζακστάν. Ένα κράτος της Κεντρικής Ασίας, το οποίο όσο κι αν «ξεχειλώσει» ο ευρωπαϊκός χάρτης, δεν μπορεί να συμπεριλάβει παρά ένα μικρό κομμάτι του κι αυτό με συγκεκριμένα κριτήρια. Κι όμως, το Καζακστάν εδώ και 23 χρόνια είναι πλήρες μέλος της UEFA, η εθνική του ομάδα συμμετέχει κανονικά στα ευρωπαϊκά προκριματικά και οι καλύτερες ομάδες του πρωταθλήματός του παίζουν στα κύπελλα Ευρώπης. Γι’ αυτό σήμερα η Καϊράτ Αλμάτι, η πιο ιστορική ομάδα της χώρας, υποδέχεται τον Ολυμπιακό για το Champions League.
H αφορμή που «έσπρωξε» το Καζακστάν στην UEFA από την Ασιατική Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία (AFC), της οποίας ήταν μέλος για δέκα χρόνια μετά την ανεξαρτητοποίηση από την ΕΣΣΔ, είχε να κάνει με… ακραία καιρικά φαινόμενα. Προφανώς δεν ήταν μόνο αυτός ο λόγος, αλλά αποτέλεσε ένα από τα κύρια επιχειρήματα των Καζάκων στην προσπάθειά τους να πείσουν τους Ευρωπαίους πως πρέπει να συμπεριληφθούν στην ευρωπαϊκή ποδοσφαιρική οικογένεια.
Είναι σημαντικό, επίσης, να τονίσουμε ότι το ποδόσφαιρο είναι το μοναδικό ομαδικό σπορ που έχει επιλέξει να αγωνίζεται στην ευρωπαϊκή συνομοσπονδία. Σε όλα τα άλλα, όχι μόνο αυτά που γίνονται σε κλειστό χώρο (μπάσκετ, βόλεϊ, χάντμπολ, χόκεϊ επί πάγου) αλλά και στο ράγκμπι, το χόκεϊ επί χόρτου, μέχρι και το... κρίκετ, το Καζακστάν είναι μέλος της ασιατικής ζώνης.
Η διαφορά θερμοκρασίας και η θερμοπληξία
Τον Μάιο του 2000, λοιπόν, η εθνική ομάδα του Καζακστάν ήταν ακόμα μέλος της Ασιατικής Συνομοσπονδίας και κλήθηκε τιμητικά να συμμετάσχει στο πρώτο Πρωτάθλημα Δυτικής Ασίας, το οποίο έγινε στο Αμάν, την πρωτεύουσα της Ιορδανίας. Παρά τις μεγάλες φιλοδοξίες, η ομάδα διαλύθηκε χάνοντας 3-0 από το Ιράν και (κυρίως) 4-0 από τη Συρία. Ακόμα και στο ματς με την πολύ αδύναμη τότε ομάδα της Παλαιστίνης, οι Καζάκοι τρόμαξαν να νικήσουν 3-2, με το νικητήριο γκολ τους στο 88’.
Η εξήγηση που δόθηκε για την πολύ κακή απόδοση των παικτών ήταν σαφής: Φταίει ο καιρός, η υπερβολική ζέστη. Οι αγώνες γίνονταν μεσημέρι και μετά από το καταστροφικό ματς εναντίον της Συρίας δύο διεθνείς παίκτες του Καζακστάν μεταφέρθηκαν στο ιατρείο του γηπέδου με συμπτώματα θερμοπληξίας! Για να συνέλθουν τους έβαλαν κρύες κομπρέσες με παγάκια στο κεφάλι.
Η θερμοκρασία στο Αμάν τότε μπορεί να μην ξεπερνούσε τους 30 βαθμούς, έκανε ζέστη δηλαδή αλλά όχι καύσωνα, ωστόσο για τους Καζάκους αυτή η ατμόσφαιρα ισοδυναμούσε με… καμίνι! Στη χώρα τους, ειδικά στα βόρεια όπου βρίσκονται οι μεγαλύτερες πόλεις στα μέσα Μαϊου η θερμοκρασία σπάνια ξεπερνά τους 10 βαθμούς και υπάρχουν νύχτες που κατεβαίνει κάτω από το μηδέν.
Δεν ήταν, προφανώς, κάτι παροδικό, ούτε θα διορθωνόταν με τα χρόνια. Ο καιρός είναι αυτός που είναι. Τα καιρικά φαινόμενα είχαν άμεσο αντίκτυπο και στα αποτελέσματα της ομάδας. Όποτε το Καζακστάν έπαιζε με γειτονικές χώρες ή σε περιβάλλοντα που δεν είχαν πολύ υψηλές θερμοκρασίες, σπάνια έχανε. Όταν… κατηφόριζε προς την Αραβία ή και τη νοτιοανατολική Ασία, όχι μόνο έχανε, αλλά… μετρούσε γκολ.
Στα δέκα χρόνια που το Καζακστάν ήταν μέλος της AFC έδωσε συνολικά 17 αγώνες στη Μέση Ανατολή και την Αραβία. Ο απολογισμός του ήταν 5 νίκες, 2 ισοπαλίες και 10 ήττες.
Επέτειος η ημέρα της αλλαγής
Προφανώς το να αλλάξει ηπειρωτική ζώνη μια ομάδα δεν είναι εύκολο πράγμα και δεν μπορεί να γίνει από τη μία στιγμή στην άλλη. Το Καζακστάν έγινε πλήρες μέλος της UEFA στο συνέδριο της ομοσπονδίας που πραγματοποιήθηκε στη Στοκχόλμη στις 25 Απριλίου 2002, μια ημερομηνία που οι τοπικοί φορείς γιορτάζουν ως «Ημέρα του Καζακστανικού Ποδοσφαίρου».
Οι λόγοι ήταν πολλαπλοί και αλληλοσυνδεόμενοι: γεωγραφία, πολιτισμική κληρονομιά, αθλητικές φιλοδοξίες και οικονομικά κίνητρα. Το Καζακστάν είναι χώρα διασπειρόμενη ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία και προβάλλει ισχυρά επιχειρήματα «ευρωπαϊκής» ταυτότητας ποδοσφαιρικά: πριν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης οι ομάδες του έπαιζαν στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, και πολλοί στη χώρα θεωρούσαν ότι το ποδόσφαιρο «μεγάλωσε» κατά ευρωπαϊκή παράδοση. Ο τότε πρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας Ραχάτ Αλίγιεφ το διατύπωσε ρητώς λέγοντας ότι «ο ποδοσφαιρικός ανταγωνισμός στην Καζακστάν ανέπτυξε ευρωπαϊκή παράδοση» στο πλαίσιο της ανακοίνωσης της εξόδου από την AFC.
Οι αθλητικές προοπτικές ήταν διαφορετικές: η συμμετοχή στην UEFA σήμαινε τη δυνατότητα να δοκιμαστεί το εθνικό σύνολο και οι σύλλογοι απέναντι σε ισχυρότερο, πιο απαιτητικό επίπεδο, όχι μόνο ως εθνική ομάδα, αλλά και στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Η UEFA, από την πλευρά της, ανέφερε ότι η εισαγωγή του Καζακστάν αποτελούσε αναγνώριση των ιστορικών και γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων της χώρας και της διάθεσής της να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή ποδοσφαιρική «οικογένεια». Κι ας γνώριζε ότι τα μονοπάτια πρόκρισης σε μεγάλες διοργανώσεις ήταν απείρως δυσκολότερα, παρά τις μικρότερες διαφορές θερμοκρασίας που έβρισκαν οι παίκτες μπροστά τους.
Ανταλλαγή μιας πρόκρισης με το Champions League
Το οικονομικό και θεσμικό κίνητρο έπαιξε το ρόλο του: οι ευρωπαϊκές διοργανώσεις (ειδικά σε συλλογικό επίπεδο) προσφέρουν πολύ μεγαλύτερα έσοδα από τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγίες και πριμ συμμετοχής σε σχέση με αντίστοιχες ασιατικές διοργανώσεις. Είναι μια πραγματικότητα που αναφέρεται επανειλημμένα στην ανάλυση της μετακίνησης και που εξηγεί την επιμονή της Ομοσπονδίας να επιδιώξει ένταξη στην UEFA.
Η «μετάβαση» του Καζακστάν από την AFC στην UEFA δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, αλλά το αποτέλεσμα επιλογής στρατηγικής. Η οποία συνδύαζε ιστορικά/γεωγραφικά επιχειρήματα, φιλοδοξίες για βελτίωση του ανταγωνιστικού επιπέδου και σαφή οικονομικά/θεσμικά κίνητρα. Το Καζακστάν αντάλλαξε κάποιες (σποραδικές) συλλογικές επιτυχίες στην Ασία, ενδεχομένως και μια πρόκριση στο Μουντιάλ, με ημέρες σαν τη σημερινή, όπου η Καϊράτ φιλοξενεί αγώνα του παγκοσμίως προβεβλημένου Champions League.
