Ολα ξεκίνησαν πριν από περίπου 12 χρόνια… Ηταν η θρησκευτική προκατάληψη; Ηταν η ένταση που επικρατούσε πάντα εκείνα τα χρόνια στις ελληνοτουρκικές μάχες; Ειλικρινά δεν ξέρω τι μου προκάλεσε την περιέργεια, όταν είδα τον Ερμάλ Κούτσο να βγαίνει από την αίθουσα αφίξεων να του απευθύνω το ερώτημα που προκάλεσε μία συνέντευξη 12 χρόνια μετά.
Παίκτης της Εφές Πίλσεν τότε, επισκεπτόταν την Ελλάδα για τον τρίτο αγώνα της προημιτελικής σειράς της Ευρωλίγκας, κόντρα στον Παναθηναϊκό. Ηταν η εποχή που ναι, οι δημοσιογράφοι έτρεχαν μέχρι το αεροδρόμιο για να υποδεχτούν τον αντίπαλο.
Για κάποιο ασήμαντο λόγο είχε κοντοσταθεί δίπλα μου, περιμένοντας… Γυρνώντας προς το μέρος του και γνωρίζοντας ότι είναι γεννημένος στην Αλβανία, παρατήρησα κάτι που μου φάνηκε παράξενο. Απρόσμενο. Στο στήθος του, κρεμόταν ένας ολόχρυσος χριστιανικός σταυρός, ιδιαίτερου σκαλίσματος.
“Είσαι χριστιανός;” τον ρώτησα… “Ναι” μου απάντησε, αλλά δε θυμάμαι λέξη από τις επόμενες που βγήκαν από το στόμα του.
Περίπου δώδεκα χρόνια μετά, φαίνεται ότι είχε έρθει η στιγμή για μία από τις πιο θαυμάσιες κουβέντες που έχω κάνει ποτέ με έναν αθλητή. Συζήτηση που δεν έχει είδηση, δεν έχει αθλητικό ενδιαφέρον, αλλά αποκαλύπτει την οξύτητα πνεύματος και την ανθρωπιά που μπορεί να κρύβει ένας αθλητής, όταν τον ακουμπήσεις ακριβώς στο σημείο της ψυχής που πρέπει…
“Φυσικά και δε με θυμάσαι, αλλά εμείς έχουμε αφήσει μία κουβέντα στη μέση” ανέφερα μόλις τον είδα να έρχεται προς το μέρος μου στη διάρκεια της εναρκτήριας συνέντευξης Τύπου στο Φάιναλ Φορ της Πόλης. Ασφαλώς και δε θυμόταν, αλλά στωικά και με απόλυτα καταδεκτικό ύφος, δέχτηκε να ακούσει τον άγνωστο, που προσπαθούσε να τον παρασύρει σε βουτιά μίας ανάσας στο πολύ μακρινό παρελθόν… Μιας ανάσας ναι, διότι ο Ερμάλ, ως πρεσβευτής της Ευρωλίγκας, δεν είχε διαθέσιμο χρόνο….
Ειλικρινά δεν μπορώ καν να θυμηθώ το ….γιατί μου! Ισως επειδή η Τουρκία γυρίζει βίαια πολιτική σελίδα. Ισως λόγω των διαδοχικών τρομοκρατικών ενεργειών και η Πόλη έχει μετατραπεί σε ένα από τα επικίνδυνα μέρη του πλανήτη. Ισως επειδή με τον Ερντογάν στην εξουσία, η θρησκεία επανέρχεται ως αξιακή προτεραιότητα. Ισως κάτι απ' όλα αυτά μαζί.
“Πώς είναι να ζει ένας Χριστιανός σε ένα κράτος που από κοσμικό, ρέπει προς τον Θεοκρατισμό;” ήταν η ερώτηση μου. Στο όνομά της θρησκείας, ο κόσμος έχει αλλάξει. Η Τουρκία έχει αλλάξει. Και υφίσταται δραματικές συνέπειες.
“Σημασία δεν έχει πως νιώθει ένας Χριστιανός, αλλά πως θα νιώθει από τη στιγμή που πει κάποια πράγματα δημόσια” απάντησε ο Ερμάλ Κούτσο και ξεκίνησε ένα γαϊτανάκι συνομιλιών που καταλήγει σε αυτό το κείμενο.
Απαραίτητη υποσημείωση… Ο Αλβανός “Αθεϊστής”, που στην πορεία αγάπησε τον Χριστιανισμό, σήμερα δε δηλώνει άθεος, αλλά… “Επειδή αποστρέφομαι τις ταμπέλες που βάζουμε παντού γύρω μας, δηλώνω ένας άνθρωπος που του αρέσει να σκέφτεται και να αναζητά αυτά τα μονοπάτια που θα δώσουν απαντήσεις στα διαρκή ερωτήματα που μου δημιουργούνται”.
Αν δεν τον ξέρεις καθόλου, ο Κούτσο πήγε στην Τουρκία σε ηλικία 15 ετών, έπαιξε στις μικρές ομάδες της Φενέρ, κατόπιν έφυγε για την Αμερική, όπου για δύο χρόνια συμμετείχε στο κολεγιακό πρωτάθλημα, πριν επιστρέψει στην Ευρώπη, αρχικά για τη Σπλιτ και στη συνέχεια για τη Λάσκο. Η καριέρα του είχε πάρει την ανιούσα και απογειώθηκε στην Εφές, όπου έπαιξε για πέντε χρόνια. Έπαιξε επίσης στην Γαλατά, την Νταρουσάφακα, την Τουρκ Τέλεκομ και την Εθνική ομάδα της Τουρκίας, κατακτώντας δύο πρωταθλήματα και δύο κύπελλα. Όμως αγωνίστηκε και στην Εθνική Αλβανίας λίγο αργότερα.
ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Ο Ερμάλ Κούτσο γεννήθηκε στην Αλβανία, που επί χρόνια, τον καιρό του Χότζα και τις κομμουνιστικές αξίες, ήταν μία αθεϊστική χώρα…
“Μεγάλωσα πιστεύοντας ότι ο Χότζα ήταν ο προστάτης και σωτήρας της ανθρωπότητας. Αν με ρωτήσεις τώρα, πιστεύω ότι ήταν ένας καλός άνθρωπος, ο οποίος όμως τυφλώθηκε από την εξουσία. Σκοτώθηκαν πολλοί εξαιτίας του. Ήταν ένας μανιακός πολιτικός, επί τον καιρό του οποίου η Αλβανία απομονώθηκε πλήρως… Προσωπικά ήμουν τυχερός διότι μεγάλωσα σε μία πολύ καλή οικογένεια. Ο πατέρας μου ήταν ένας εξαιρετικός παίκτης του μπάσκετ και η μητέρα μου προερχόταν από μία σπουδαία φαμίλια. Ο πατέρας της, ο παππούς μου δηλαδή, ήταν ένας από τους ανθρώπους που επηρέασαν τη ζωή μου σε ύψιστο βαθμό. Ήταν εισαγγελέας. Στρατιωτικός εισαγγελέας… Τελείωσε το σχολείο στην Αγία Πετρούπολη της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Ήταν ένας εκπληκτικός και εξαιρετικά καταρτισμένος άνθρωπος. Εξαιτίας του έμαθα να διαβάζω σε ηλικία 4 ετών και το πρώτο βιβλίο μου ήταν “Η ιστορίας της Αρχαίας Ελλάδας”. Έτσι μεγάλωσα με τον Έκτορα, τον Αχιλλέα και όλους αυτούς τους ευανάγνωστους για ένα παιδί μύθους”.
Δεν πρόλαβε ποτέ να τον ρωτήσει γιατί επέλεξε το συγκεκριμένο βιβλίο ως το βάπτισμα στη συνήθεια της ανάγνωσης και της μάθησης. “Δυστυχώς δεν πρόλαβα και πάντα αναρωτιόμουν. Έδινε τεράστια σημασία στην ιστορία. Η Αρχαία Ελλάδα δεν περιγράφει μία ιστορία, είναι Μυθολογία. Ήταν όμως μία θαυμάσια ιστορία για ένα παιδί. Μεγάλωνα έχοντας στο μυαλό μου τον ξεχωριστό κόσμο των Ελλήνων Θεών, του Ολύμπου, του Δία. Θεωρούσα απολαυστική κάθε σελίδα που διάβαζα. Ήταν σαν παραμύθι. Ήθελα πάντα να γίνω μέρος αυτού του κόσμου και προσπαθούσα να μπω στη λογική του. Αν έβρεχε στην Αρχαία Ελλάδα πίστευα ότι κάποιος πρέπει να είναι πραγματικά τσαντισμένος με τους θνητούς στον Όλυμπο”.
Η μητέρα του γεννήθηκε στην Κορυτσά και ο παππούς του, παρά το γεγονός ότι ουδέποτε ασπάστηκε τη ρητορεία του Χότζα, ουδέποτε φυλακίστηκε.
“Γιατί ήταν δίκαιος και ειλικρινής” μου είπε όταν τον ρώτησα.
ΟΙ …ΣΑΠΙΕΣ ΠΑΤΑΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥ
Η συζήτησή μας δεν έχει ούτε αρχή, ούτε μέση, ούτε τέλος. Είναι ένα διήγημα προσωπικών, αληθινών εμπειριών ή διδαγμάτων, που ο Ερμάλ αισθανόταν ότι έπρεπε να ορίζει σκηνογραφικό περιεχόμενο για να καταλήξει στο παρόν. Περιγράφοντας τις πολύ δύσκολες συνθήκες που επικρατούσαν στην Αλβανία, θυμήθηκε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα με πρωταγωνιστή τον πατέρα του, ο οποίος είναι ένας από τους κορυφαίους παίκτες μπάσκετ στην ιστορία της Αλβανίας.
“Όταν ξεκίνησε να παίζει στην Παρτιζάν Τιράνων, ήταν η ομάδα του Υπουργείου Αμύνης της χώρας. Ολα τα παιδιά που πήγαιναν στρατό και ήθελαν να ασχοληθούν πιο σοβαρά με το μπάσκετ κατά τη διάρκεια της θητείας τους, έπρεπε να παίξουν στην Παρτιζάν. Μερικά χρόνια πριν, ο άντρας της θείας του πατέρα μου είχε πάει στη φυλακή γιατί είχε θεωρηθεί εχθρός του καθεστώτος. Ξέρεις γιατί; Όταν είχε πάει να πάρει την τροφή που έδιναν με κουπόνι τότε, διαμαρτυρήθηκε επειδή οι πατάτες ήταν σάπιες. Εξαιτίας αυτής της αντίδρασης, έμεινε στη φυλακή για ενάμιση χρόνο. Αυτό καταγράφηκε στο μητρώο του. Στην Αλβανία τότε, αν το μητρώο σου δεν ήταν καθαρό, συνιστούσε ένα πολύ μεγάλο και σοβαρό πρόβλημα. Μεγάλο πρόβλημα.
Ως παίκτης της Παρτιζάν τότε, ο πατέρας μου ενημερώθηκε ότι δεν μπορεί να βγει από τη χώρα και να αγωνιστεί σε διεθνείς διοργανώσεις, επειδή είχε ένα στίγμα στο βιογραφικό του από το σύζυγο της θείας του. Ο πατέρας μου, τρελός όπως ήταν, πήρε απόφαση να πάει μόνος του και να μιλήσει στον Υπουργό Άμυνας της Αλβανίας.
Και του είπε: “Πείτε μου σας παρακαλώ, αν ο η θεία μου ήταν εντελώς άστατη και είχε παντρευτεί 10 φορές, θα έπρεπε να πληρώνω εγώ για τα λάθη όλων των συζύγων της θείας μου; Γιατί θα πρέπει να το κάνω εγω αυτό;”. Και τότε ο Υπουργός παραδέχτηκε ότι ήταν λάθος. Έβγαλαν αυτό από το βιογραφικό του κι έπαιξε μπάσκετ…”.
ΤΟ ΑΙΣΘΗΜΑ ΤΗΣ ΑΔΙΚΙΑΣ
Στη διάρκεια του Φάιναλ Φορ αντάλλαξα πολλές απόψεις με Τούρκους συναδέλφους. Κι έμαθα πολλά. Για την ανασφάλεια που νιώθουν πλέον, για τις τάσεις φυγής που έχουν, για τις δομικές αλλαγές που παρατηρούν στην πόλη που λάτρεψαν, όπου γεννήθηκαν. Και φυσικά για τον Ερμάλ Κούτσο…
- - “Ποια είναι η γνώμη σου για τον Κούτσο” απευθύνθηκα σε ένα φίλο
- - “Τον Ερμάλ; Μα είναι ένας εκπληκτικός άνθρωπος, καλλιεργημένος, μιλάει έξι γλώσσες, έχει συναισθήματα και τεκμηριωμένες απόψεις ακόμα και για τα πιο δύσκολα ζητήματα. Νομίζω ότι αν οι άνθρωποι της Ομοσπονδίας ήταν έξυπνοι, αυτόν θα έβαζαν πρόεδρο”.
Δε σου κρύβω ότι χάρηκα. Η γνώμη που μόλις είχα συλλέξει, ταίριαζε απόλυτα με το αρχικό προφίλ που είχα σχηματίσει για αυτόν. Ανθρωπος με βελούδινο λόγο στα αγγλικά (είναι σκάουτ των Κλίπερς πια), με ηρεμία στη φωνή του, με επιχειρήματα, με ειλικρινή διάθεση να ακούσει κάθε αντιγνωμία. Μιλούσε σα να δίδασκε εκείνη τη στιγμή αισθήματα παραδοσιακού ανθρωπισμού, όπως δικαιοσύνη, ισότητα.
- Είπε: “Σιχαίνομαι όταν μου φέρονται άδικα. Δεν αντέχω να κάθομαι στην ουρά και να βλέπω κάποιον να παίρνει τη θέση του διπλανού μου”.
- Είπε: “Για αυτό και πάντα είχα πρόβλημα με τους διαιτητές”.
- Είπε: “Αισθάνομαι ότι κορόιδευα αν έπεφτα κάτω για να κερδίσω φάουλ όταν ένας γκαρντ 80 κιλών προσέκρουε πάνω μου. Πως μπορεί να γίνει αυτό όταν είμαι 120 κιλά μυς;”
- Είπε: “Πολλές φορές στη διάρκεια αγώνων βοηθούσα τους διαιτητές να πάρουν τη σωστή απόφαση κι ας ήταν εις βάρος της ομάδας μου. Για αυτό και πολλές φορές είχα πρόβλημα με τους προπονητές μου, τους συμπαίκτες μου, τις εφημερίδες, τον κόσμο. Με κατέκριναν”.
- Είπε και κάτι άλλο όμως, προλαβαίνοντας την ερώτησή μου: “Θα το έκανα αν κρινόταν ένας τίτλος από κάποιο σφύριγμα; Δεν έχω ιδέα. Δε θέλω να πω ψέματα. Συνέβη κάποιες φορές όταν δεν είχε ιδιαίτερη σημασία. Δεν είμαι άγγελος επί Γης”.
Με αυτές τις αναφορές προσεγγίσαμε λίγο περισσότερο στο κυρίως θέμα… “Προσπαθούσα σε όλη μου τη ζωή να μην κοροϊδεύω και για αυτό κοιμάμαι ήσυχος. Οτιδήποτε κατάφερα, το κατάφερα μόνος μου. Δυστυχώς, οι καλοί δεν κερδίζουν πάντα στο τέλος. Ακριβώς για αυτό το λόγο έχασα την πίστη μου”.
Πίστη! Κάπου εδώ το κουβάρι ξετυλίγεται μόνο του… Η κουβέντα, χωρίς πολλές ερωτήσεις, χωρίς ανούσιες διακοπές, είχε καταλήξει μόνη της εκεί…
“Όταν γεννήθηκα στην Αλβανία, η πίστη στο Θεό δεν ήταν απλά απαγορευμένη, ήταν κάτι πολύ χειρότερο. Οι εκκλησίες καίγονταν, υπήρχε έντονη αντιθρησκευτική τάση. Ως παιδί όμως, ήμουν πολύ περίεργος και όσο περισσότερο διάβαζα τόσο περισσότερο περίεργος γινόμουν. Ξέρεις όμως τι με βοήθησε; Ούτε μία φορά οι γονείς μου δε μου είπαν ότι ρωτάω πολλά. Μου απαντούσαν όταν ήξεραν. Αν δεν ήξεραν με καθοδηγούσαν σε προσωπική έρευνα”.
Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΛΑΓΗ
Σε μία αποστροφή του λόγου του, είπε: “Εχω αλλάξει πολύ ως άνθρωπος”. Αμέσως αναζητήσαμε μαζί της αιτίες. Ο ίδιος τις ήξερε…
“Όταν έφυγα από την Αλβανία σε ηλικία 15 ετών και ήρθα στην Τουρκία, κουβάλησα πάρα πολύ εθνικισμό μέσα μου. Ήμουν σε υπερβολικό βαθμό περήφανος για τη χώρα μου. Είχα σημαίες στους τοίχους του σπιτιού μου, αγάλματα Αλβανών ηρώων, στο αυτοκίνητό μου κόλλησα την αλβανική σημαία. Μέχρι που μία μέρα μου ήρθε κατακέφαλα… “Για ποιο πράγμα είμαι περήφανος; Πως μπορώ να είμαι περήφανος για κάτι που είναι εντελώς έξω από τον έλεγχό μου; Και μετά ήρθε στη ζωή μου ο Τζορτζ Κάρλινγκ. Ήταν το πιο σημαντικό πράγμα που μου συνέβη…
Κατόπιν άρχισα να ταξιδεύω. Γνώρισα κόσμο και κουλτούρες. Πήγα στην Ελλάδα και είδα ανθρώπους να μισούν τους Αλβανούς και δεν τους αδίκησα, αφού κάποιοι Αλβανοί έκαναν πραγματικά άσχημα πράγματα. Αν εγώ ήμουν στην πατρίδα μου και κάποιοι ξένοι έκαναν ασχήμιες στη χώρα μου, θα τους μισούσα κι εγώ. Μου πήρε λίγο χρόνο πάντως. Αυτό που δεν μπορούσα να αποδεχτώ ήταν: Γιατί αυτοί οι άνθρωποι να έχουν κάτι εναντίον μου; Και μετά κατάλαβα ότι έκανα λάθος. Σταμάτησα να γενικεύω. Σταμάτησα να σκέφτομαι ότι διαμορφώνω άποψη συνολικά για τους Ελληνες… Κι άρχισα να σκέφτομαι ότι απέναντί μου έχω ξεχωριστούς ανθρώπους, που προέρχονται από ένα γεωγραφικό χώρο. Το 2001 ήταν η χρονιά που πήγα στον ΠΑΟΚ να δοκιμαστώ. Προπονητής ήταν ο Κώστας Φλεβαράκης. Εκείνα τα χρόνια ο θείος μου, ο Αρτάν, είχε παίξει στον Δημόκριτο με τον Σούλη Μαρκόπουλο, αλλά δεν έβγαλε ποτέ δελτίο να αγωνιστεί σε επίσημα ματς. Ήταν ο άνθρωπος που μεσολάβησε για να δοκιμαστώ στον ΠΑΟΚ. Στην προπόνηση θυμάμαι κάποιους να μιλάνε για εμένα χρησιμοποιώντας λέξεις όπως “Αλβανό”, “μαλάκας”, συνεχόμενες. Δεν ήξερα ελληνικά, αλλά δεν χρειάζεται να είσαι σοφός για να καταλάβεις ότι μιλούν για εσένα. Ο Κώστας μου είπε ότι δε θα μπορούσα να παίξω ποτέ μπάσκετ. Αυτή η απάντησή του με εκνεύρισε και με ώθησε να προσπαθήσω ακόμα περισσότερο. Πολλά χρόνια μετά τον συνάντησα. Γελάσαμε μαζί. Έκανε ένα λάθος, που είναι πολύ λογικό να συμβεί. Τώρα μάλιστα που είμαι σκάουτ τον καταλαβαίνω πολύ περισσότερο.
Η ΟΔΥΝΗΡΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ
Χρησιμοποιεί λόγια θαυμασμού για τον θείο του Αρτάν, που… “Ως παίκτης της Παρτιζάν είχε πετύχει 35 πόντους και 27 το 1992 έπαιξε με αντίπαλο τον Αρη του Γκάλη και του Γιαννάκη”. Παρά τις τεράστιες προσπάθειές του δεν κατάφερε ποτέ ο Αρτάν να παίξει στην Ελλάδα, ενώ η σύζυγός του είχε αναγνωριστεί ως Βορειοηπειρώτισσα.
Το πρώτο ταξίδι του Κούτσο όμως δεν ήταν στην Ελλάδα, αλλά στην Ιταλία. Όταν… “Πήγα να δοκιμαστώ στην Πόλτι Καντού του Πιερλουίτζι Μαρτζοράτι. Με προπονητή τον Σακριπάντι. Ήταν απίστευτες οι συνθήκες. Τρομερή οργάνωση. Μεγάλα δωμάτια, μπιλιάρδα, αίθουσες ψυχαγωγίας διατίθεντο στα παιδιά που έμεναν στον ξενώνα. Παιδιά απ’όλη την Ιταλία.
Υποτίθεται ότι θα μου έδιναν χαρτιά για να παίξω ως Ιταλός. Μέχρι που ένα βράδυ οι “συμπαίκτες μου” με ξύπνησαν πετώντας πάνω μου κουβάδες με νερό και φωνάζοντας: “ΣκατοΑλβανέ”. Δεν είχα εμπειρία και δεν ήξερα πως να αντιδράσω. Με πίκρανε. Έβαλα τα κλάματα. Ήταν η πρώτη φορά που έβγαινα από τη χώρα. Αυτοί θα ήταν οι συμπαίκτες μου αν έμενα στην Ιταλία. Έκλαψα πολύ! Και ακόμα περισσότερο, ενώ μου είχαν πει ότι θα μου πληρώσουν το εισιτήριο του αεροπλάνου, αντέδρασαν με τεράστια καχυποψία όταν τους είπα ότι κόστιζε 420 ευρώ. Νόμιζαν ότι προσπαθώ να τους κοροϊδέψω. Με λίγα περισσότερα χρήματα πήγαινες από την Ιταλία στη Νέα Υόρκη. Κι από τα Τίρανα, που ήταν δίπλα, ίδια τιμή; Όμως τόσο κόστιζε διότι η Αλβανία ήταν …έτσι!
Η ΠΡΏΤΗ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ
Μετά την πτώση του Χότζα η θρησκευτική λατρεία απελευθερώθηκε στην Αλβανία. Και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που ουσιαστικά γίνονταν εκστρατείες ώστε οι γηγενείς να παντρεύονται αλλόθρησκους. Θεωρητικά ο πατέρας του είναι Μουσουλμάνος. Η μητέρα του Χριστιανή.
“Η πρώτη εμπειρία μου με την θρησκεία ήταν όταν διάβασα τη Βίβλο. Στην Αλβανία τότε είχαν έρθει Αμερικάνοι σε ανθρωπιστικές αποστολές για να διδάξουν το λόγο του Γκόσπελ. Ήρθα κοντά τους για να τελειοποιήσω τα αγγλικά μου. Η Βίβλος περιγράφει μία πολύ όμορφη ιστορία. Είχα τις ερωτήσεις και τα σκαμπανεβάσματά μου όμως. Ήμουν μόλις 13 ετών. Δεν ήξερα όμως ότι αυτή ήταν η τελευταία έκδοση, ενώ υπήρχαν δεκάδες άλλες εκδοχές, στις οποίες διάβασα κάποια πράγματα που ήταν αδύνατον να χωνέψω… Σκέφτηκα: “Θα δοκιμάσω κάτι άλλο. Μου άρεσε η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία. Δεν μου άρεσε το αμερικάνικο στυλ. Δεν το πίστεψα. Φαινόταν στα μάτια μου πολύ απλοϊκό. Μετά πήρα το Κοράνι… Αλλά σκέφτηκα ότι αν πιστεύουν ότι υπάρχει ένας Θεός, γιατί πρέπει να λέγεται Αλλάχ; Αν ο Θεός είναι ένας και μοναδικός γιατί μιλάει μόνο αραβικά; Αν είναι τόσο δυνατός γιατί δεν μπορεί να μιλήσει όλες τις γλώσσες του κόσμου; Ήταν μία εποχή που δεν αισθάνθηκα ποτέ την ανάγκη να προσευχηθώ. Σε δύσκολες περιόδους, όπου το κρέας μοιραζόταν μία φορά την εβδομάδα σε μικρές ποσότητες, εγώ έτρωγα κρέας κάθε μέρα αν ήθελα. Για να πάρεις τηλεόραση στο σπίτι σου έπρεπε να κάνεις αίτηση στο κράτος και η απάντηση χρειαζόταν από έξι μήνες, μέχρι ένα χρόνο. Έκανα δοκιμή με το Ισλάμ, αλλά δε μου άρεσε. Δεν μπορούσα να κάνω κάποια πράγματα που ζητούσε, δε μου ταίριαξε η ιδεολογία του”.
Η ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ
Πήγε στην Τουρκία σε ηλικία 15 ετών προκειμένου να ενταχθεί στα αναπτυξιακά τμήματα της Φενέρ… “Η ζωή στην Πόλη με βοήθησε να αισθανθώ άνετα χωρίς να είμαι Μουσουλμάνος. Βέβαια, μου έκαναν πλάκα οι συμπαίκτες μου κάποιες φορές όταν με είδαν να κάνω το Σταυρό μου. Προσευχόμουν, τους έλεγα ότι προτιμώ τον Ιησού από τον Μοχάμεντ. Προτιμώ το νερό να γίνεται κρασί. Μου άρεσε το γεγονός ότι του άρεσε να πίνει κρασί, να δίνει στους φτωχούς, ενώ ο Μοχάμεντ είχε μία σύζυγο 9 ετών. Αυτό δε μπορούσε να το δεχτώ. Εχω φίλους Μουσουλμάνους όμως. Φανατικούς. Τους αγαπώ και με αγαπούν. Δε συζητάμε ποτέ τις θρησκείες όμως”.
“ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΑΘΕΟΣ, ΕΞΕΡΕΥΝΩ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ”
Μετά ήρθε η ώρα της νέας προσωπικής αναζήτησης… Ο Κούτσο δεν αποδέχεται τον τίτλο “Άθεος”. Είναι εναντίον των labels. Της κατηγοριοποίησης. Του διαχωρισμού. Έχοντας χτίσει μία ολόκληρη κουλτούρα γύρω από τα πιστεύω του.
“Δεν είμαι άθεος. Σιχαίνομαι να βάζουμε ταμπέλες. Δεν έχω ιδέα τι είμαι. Όταν με ρωτούν από πού προέρχομαι απαντώ από την Αλβανία, αλλά δεν έχω καμία σχέση με τους Αλβανούς. Μου αρέσει να διαβάζω και να γνωρίζω ανθρώπους με διαφορετικές κουλτούρες.
Αυτό που ξέρω όμως, είναι ότι βλέπω παιδιά να υποφέρουν… και αναρωτιέμαι: Τι διάολο κακό έκανε αυτό το παιδί για να υποφέρει τόσο πολύ; Δε βγάζει κανένα νόημα όλο αυτό. Αν αυτό κάνει σε κάποιον, αν βρίσκει κάποιο νόημα, δε σημαίνει ότι πρέπει να τον ακολουθήσω κι εγώ. Αν η δική μου μη πίστη, σε ενοχλεί, είναι δικό σου πρόβλημα. Εγώ δεν έχω κανένα. Οσο αυτό που κάνεις ή αυτό που πιστεύεις δεν επηρεάζει τη ζωή μου, δεν έχω πρόβλημα. Αν όμως πιστεύεις ότι ο Μοχάμεντ σου λέει ότι πρέπει να μας τινάξεις στον αέρα κι εσύ ζώνεσαι με εκρηκτικά, τότε έχουμε πρόβλημα. Διαβάζοντας ιστορία, διαπίστωσα ότι οι περισσότεροι άνθρωποι σκοτώθηκαν στο όνομα του Θεού”.
Η αντίθεσή του με τις θρησκείες οφείλεται σε ιδεολογικές διαφορές και αναπάντητες ερωτήσεις…
- “Πως γίνεται κάποιες θρησκείες να έχουν υποβιβάσει τόσο το ρόλο της γυναίκας; Δεν το χωράει ο νους μου… Επίσης διακρίνω ένα άλλοθι για όλα. Όταν γίνεται ένα λάθος, όταν υπάρχει μία λάθος συμπεριφορά, υπάρχει η εύκολη δικαιολογία: Ο διάβολος μπήκε μέσα μου και το έκανα. Οχι, δεν μπήκε ο διάβολος μέσα σου. Το έκανες γιατί αυτό ήθελες και πίστεψες εκείνη τη στιγμή. Έκανα πολλά λάθη στη ζωή μου. Αλλά πήρα την ευθύνη για αυτά. Κι ακόμα κάνω λάθη, αλλά τα κάνω εγώ. Οχι ο …διάβολος”.
“ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ: ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΝΘΡΩΠΟΙ. ΚΑΛΟΙ ΚΑΙ ΚΑΚΟΙ”
Είναι αδιάφορο να σου περιγράψω πόσες φορές ξαναμιλήσαμε μέχρι σήμερα. Με ρώτησε όμως κάποιες φορές… “Είσαι σίγουρος ότι θέλεις να τα γράψεις όλα αυτά;”. Του απαντούσα: “Εσύ είσαι σίγουρος ότι θες να τα πεις;”. Δεν του δίνεται συχνά η ευκαιρία και φαίνεται ότι αυτή η σπανιότητα τον έκανε να αισθανθεί άνετα.
“Ο αθεϊσμός είναι …θρησκεία. Ασε τις ταμπέλες μακριά. Είμαστε όλοι άνθρωποι. Είτε πιστεύουμε στην ύπαρξη του Θεού, είτε όχι. Άνθρωποι δύο ειδών: Καλοί και κακοί. Αν κάποιος έχει καλοσύνη μέσα του, μπορεί να είναι καλός Χριστιανός, ή Μουσουλμάνος. Αν θρέφει με κακία το εγώ του, θα είναι κακός, σε όποια θρησκεία κι αν πιστεύει”.
Τότε μπήκε στην κουβέντα και ο Ερντογάν, η σύγχρονη Τουρκία, η νέα κατάσταση: “Η συντηρητική πλευρά της χώρας ήταν αρκετά καταπιεσμένη πριν τον Ερντογάν. Ήταν ξεχασμένη αυτή η κοινότητα των ανθρώπων. Και μετά ήρθε ο Ερντογάν, ο δικός τους άνθρωπος. Σήμερα νιώθεις ότι η θρησκεία είναι παντού γύρω σου στην Τουρκία. Ξέρεις κάτι όμως; Δε νομίζω ότι είναι συνειδητό. Είναι ένας τρόπος που χρησιμοποιούν κάποιοι άνθρωποι για προσωπικό όφελός τους. Προσωπικά δε με έχει ενοχλήσει κανείς. Ούτε τη γυναίκα μου. Δεν τη ρώτησαν ποτέ γιατί δε φοράει μπούργκα. Έχουμε τον μικρόκοσμό μας και ζούμε μέσα σ’αυτόν. Ούτε πρόκειται να αλλάξω ποτέ νοοτροπία. Πράγματι, γύρω μου βλέπω περισσότερους καλυμμένους ανθρώπους. Αλλά γιατί να με ενοχλήσει κάτι τέτοιο; Δεν μου κάνουν κακό”.
Προσπάθησα να τον ρωτήσω αν η πτώση του κοσμικού κράτους έχει κάνει κακό στην Τουρκία, προκαλώντας τα δεινά που ζει σήμερα η Τουρκία. Λάθος άνθρωπος για τέτοιες ερωτήσεις…
“Θα ήταν ρατσιστικό εκ μέρους μου να ισχυριστώ κάτι τέτοιο… Ανά πάσα στιγμή, ο καθένας μπορεί να σε βλάψει. Το Ισλάμ είναι θρησκεία τρομοκρατίας επειδή κάποιος αποφασίζει να σκοτώσει 25 ανθρώπους; Φυσικά όχι! Η μήπως επειδή ένας Χριστιανός θερίζει 50 ψυχές στην Αμερική είναι κακός ο Χριστιανισμός; Το πρόβλημα είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι. Οχι οι θρησκείες. Είναι η μάχη του καλού, απέναντι στο κακό. Δεν είναι μάχη θρησκειών και εθνοτήτων. Όλοι έχουν συνήθεια να βάζουν ταμπέλες για να διαχωρίσουν πιο εύκολα τον εαυτό τους, ή να αποσύρουν τις ευθύνες από πάνω τους. Δεν είναι έτσι όμως. Ακόμα κι αν κάνω λάθος και δέχομαι οποιονδήποτε μπορεί να μου το στοιχειοθετήσει, προσωπικά, όταν κοιμάμαι δεν έχω άγχος για τις σκέψεις και τις ιδέες μου. Νιώθω καλά και ανησυχώ μόνο για το παιδί μου και το μέλλον του. Για τίποτα άλλο. Με ενοχλεί να με αποκαλούν Άθεο. Δεν ισχυρίζομαι ότι ξέρω τα πάντα. Πιστεύω ότι υπάρχει μία ανώτερη δύναμη εκεί έξω, αλλά δε μπορώ να την ονομάσω, ούτε να προσδιορίσω τις δυνάμεις της. Είναι ένα έντονο συναίσθημα, μία πολύ δυνατή εγκεφαλική διαδικασία. Μη με χαρακτηρίζεις ως Άθεο επειδή δεν μπορώ να του δώσω ένα όνομα. Αυτό που δε με τρομάζει ποτέ είναι μία ερώτηση. Για να γίνω πιο σοφός. Μου ζητάς να είμαι πιστός, αλλά όταν σε ρωτάω, δεν έχεις απάντηση. Μου λες: “Πρέπει να πιστεύεις αυτά που λέω, χωρίς να μου ζητάς αποδείξεις”. Λυπάμαι, αλλά αυτό εγώ δεν μπορώ να το κάνω. Δεν παίρνω ποτέ ως δεδομένο κάτι που μου λένε, ό,τι μου σερβίρουν. Εχω μόνο μία ζωή. Και θέλω να τη ζήσω στο έπακρο. Δε θέλω να αφιερώνω το χρόνο μου στη διέξοδο που θα μου παρουσιαστεί όταν πεθάνω, είτε λέγεται Παράδεισος, είτε κόλαση, είτε έχει μορφή Χριστιανική ή Μουσουλμανική. Έχεις αντιληφθεί ότι οι περισσότεροι φανατικοί μιλούν για το μετά; Δε θέλω να ξέρω τι έχει μετά. Αντιθέτως θέλω να ζήσω όσο περισσότερο μπορώ, διότι πολύ απλά δεν ξέρω τι θα μου έρθει μετά. Δεν θέλω να ξοδέψω τη ζωή μου σε κάτι που ίσως να μην υπάρχει. Θέλω να ζω αγαπώντας τους ανθρώπους, δίνοντας βοήθεια σε αυτούς. Θέλω να ζήσω βλέποντας το γιο μου να μεγαλώνει. Δεν έχω καμία απολύτως απόδειξη για το μετά και όσα συμβαίνουν γίνονται στο βωμό της αιωνιότητας. Κι αυτό είναι πολύ βαρετό πράγματι. Το γεγονός που κάνει τη ζωή μας πιο θεαματική είναι το απρόσμενο. Αυτό το άγνωστο που ξαφνικά εμφανίζεται μπροστά σου. Είμαι οπαδός του Karpe Diem. Ζεις! Κάνεις λάθη, πληρώνεις τις συνέπειες. Παίρνεις σωστές αποφάσεις, απολαμβάνεις τους καρπούς. Ασφαλώς σέβομαι όσους έχουν διαφορετική προσέγγιση. Προσωπικά πειραματίστηκα με όλα. Πίστεψα στο Θεό, τον Χριστιανισμό. Διάβασα το Κοράνι, για το Ισλάμ και τον Μουσουλμανισμό. Ας πούμε πια, ότι είμαι εκπαιδευμένος αγνωστικιστής. Μου αρέσει να ρωτάω και να μαθαίνω, προσμένοντας πάντα ότι μπορώ να κερδίζω κάτι από έναν φίλο μου, ή κάποιον γνωστό, ή άγνωστο με τον οποίο ανταλλάσσουμε απόψεις. Σήμερα είμαι αυτό. Σε δέκα χρόνια ίσως να είμαι κάτι άλλο. Να σκέφτομαι διαφορετικά. Είναι το δικό μου μυαλό διάολε και μπορώ να το αλλάξω όποτε θέλω. Είμαι ένας άνθρωπος. Κι επειδή έχω κάνει αλλαγές δε σημαίνει ότι είμαι άστατος ή ασταθής. Είμαι απλά ένας άνθρωπος που κάνει λάθη, αλλά έχει μάθει να ζει με τους κανόνες που έμαθα από μικρός. Δεν θέλω να σκέφτομαι όπως όλοι. Δεν είμαι πρόβατο. Δεν περιμένω τίποτα κι από κανέναν. Το μόνο που χρειάζομαι είναι η αγάπη, για να συνεχίσω. Τίποτα άλλο”.
Για να προσθέσει μία γνωστή ρήση που πολύ συχνά συναντάμε σε Αμερικάνικες αναφορές…
“I am who I am and I do what I want, because those who matter don’t mind the person I am or what I do. People who mind, they don’t matter to me”
ΜΤΦ… Είμαι αυτός που είμαι και κάνω ό,τι κάνω, διότι αυτοί που έχουν σημασία για εμένα δεν τους νοιάζει τι άνθρωπος είμαι ή τι κάνω. Κι αυτούς που τους νοιάζει, δεν έχουν σημασία για εμένα”.
Ο Ερμάλ Κούτσο δεν είναι εναντίον των θρησκειών, ούτε των ανθρώπων που τις υπηρετούν. Έζησε μία ζωή που στην αρχή ήταν δύσκολη, αλλά στην πορεία κατάφερε να αντέξει και να πετύχει τους στόχους του. Αυτό που κάναμε δεν ήταν ακριβώς συνέντευξη. Ούτε συζήτηση. Ήταν κάτι άλλο. Ήταν ίσως σεμινάριο γνωστικότητας και αγάπης. Μακριά από θρησκείες και ρατσιστικές αντιλήψεις.
“Είμαι από τους τυχερούς, αλλά ξεσκίστηκα για να φτάσω εκεί που έφτασα σήμερα. Ήμουν τυχερός γιατί δεν συνάντησα κανένα απρόοπτο εμπόδιο. Για κάθε Τζόρνταν ή για κάθε σούπερ σταρ που ανεβαίνει στο Έβερεστ, ξέρεις πόσοι τσακίστηκαν και δεν είχαν καν την ευκαιρία; Εγω την είχα. Αλλά την εκμεταλλεύτηκα. Το μπάσκετ είναι η ζωή μου. Ενα μέρος της έστω. Με βοήθησε να ζω μία ωραία ζωή. Ποτέ δεν ένιωσα πιο σημαντικός απ’ όσο πραγματικά είμαι. Όταν μου είπαν να συμμετάσχω στο Φάιναλ Φορ της Κωνσταντινούπολης για λογαριασμό της Ευρωλίγκας τους είπα: “Ευχαριστώ πολύ. Εχω πράγματα για τα οποία μπορώ να μιλήσω, αλλά μη με συστήσετε ως Eurolegaue Legend. Είμαι απλά ένας παίκτης. Ο μοναδικός από αυτούς που ήμασταν εκεί που δεν κατέκτησε ποτέ την Ευρωλίγκα. Τι δουλειά είχα εγώ δίπλα στον Σμόντις, τον Τουρκσάν, τον Κακιούζη, που έχουν πετύχει τόσα πολλά; Εγώ πήρα μόνο δύο πρωταθλήματα Τουρκίας. Από δικαιολογίες άλλο τίποτα. Αλλά τι σημασία έχει; Δεν θέλω να τις χρησιμοποιήσω. Ούτε ζήλεψα ποτέ”.
Δυσκολίες, ασθένειες, κακές στιγμές, εμπόδια… Ολα δοκιμές της δύναμης, του χαρακτήρα, ή της πίστης κάθε ανθρώπου… Αλλά υπάρχει και μία διαφορετική άποψη: “Ένας φίλος μου έχασε τον πατέρα του από καρκίνο και σταμάτησε να πιστεύει… Φώναζε ότι δεν υπάρχει Θεός. Μα όχι! Δεν είναι αυτός λόγος για να απορρίψεις την πίστη σου. Είναι ανόητο. Οι άνθρωποι πρέπει να χρησιμοποιούν το μυαλό τους σε ό,τι κι αν κάνουν. Να διαβάζουν, να έχουν καθαρή σκέψη. Αν το κάνεις, ίσως να δεις το φως. Όποιο κι αν είναι αυτό. Αν κάποιος σκοτώνει ψυχές στο όνομα του Θεού, δε σημαίνει ότι πρέπει να γίνεις Άθεος. Εκατομμύρια πιστοί κλαίνε βλέποντας τέτοιες καταστάσεις. Σε όλα τα ιερά βιβλία υπάρχουν ωραία πράγματα που θα δεις αν έχεις καλή καρδιά. Ανοιχτή καρδιά. Αλλά πώς γίνεται γαμώτο μία θρησκεία να επιτρέπει σε κάποιους, όποια θέση κι αν έχουν, να κλωτσάνε πίσω στο θάνατο 10-15 κορίτσια που βγήκαν μισόγυμνες στο δρόμο όταν ο κοιτώνας τους έπιασε φωτιά, επειδή δεν ήταν σωστά ντυμένες; Ποιος μπορεί να το δεχτεί αυτό; Ζούμε σε έναν κόσμο όπου παντού υπάρχουν μειονότητες ή πλειονότητες. Διαχωρισμοί και ετικέτες. Η εθνικότητα, η ράτσα, η φυλή γίνονται πρωταρχικές αξίες. Μιλάμε για τη Μεγάλη Σερβία, τη Μεγάλη Αλβανία, για τους μαύρους, για τους λευκούς. Οι άνθρωποι έχουν χάσει το μέτρο και δεν το αντιλαμβάνονται. Εγώ ζω έτοιμος να πληρώσω για τις συνέπειες αυτών που κάνω. Των καλών και των άσχημων”.
Το τέλος κάποια στιγμή έφτασε… Τον ρώτησα… “Γιατί πιστεύεις οτι πρέπει κάποιος να διαβάσει την κουβέντα μας; Δεν περίμενα καμία απάντηση, όπως συχνά συμβαίνει. Απλά περίμενα… οτιδήποτε: “Δεν με ενδιαφέρει. Ειλικρινά. Ας μην τη διαβάσει κανείς. Εγω σε ευχαριστώ γιατί μου έδωσες την ευκαιρία να πω την ιστορία μου, να μοιραστώ τα πιστεύω μου. Γεννήθηκα σε μία χώρα χωρίς μέλλον. Και προσπάθησα να το δημιουργήσω. Πέτυχε! Ελπίζω να το πετύχουν και οι άλλοι άνθρωποι”.