Στην Academia Elite Sport, μια από τις πολλές ιδιωτικές «σχολές ποδοσφαίρου» που έχουν αναπτυχθεί στην Πορτογαλία τα τελευταία χρόνια, υπάρχει ένα συγκεκριμένο τελετουργικό. Πριν τα παιδιά εγκαταλείψουν το χορτάρι μετά από κάθε προπόνηση, ο επικεφαλής προπονητής λέει κάτι στο καθένα ξεχωριστά, αλλά μπροστά σε όλους.
Ο Αλεξάντρε Πίντο, ο πρώτος προπονητής που είχε ποτέ ο νέος χαφ του Ολυμπιακού Γκουστάβο Σα, είχε μιλήσει στο επίσημο περιοδικό της Φαμαλικάο το 2021, όταν ο 16χρονος τότε παίκτης είχε υπογράψει το πρώτο του επαγγελματικό συμβόλαιο. Και αποκάλυψε ότι από τις δέκα φράσεις που του έλεγε, οι οκτώ ήταν «Vai con calma»! Δηλαδή «ηρέμησε, χαλάρωσε». Το κύριο χαρακτηριστικό του παιδιού αυτού, από τα έξι του χρόνια όταν και πέρασε το κατώφλι της ακαδημίας, ήταν ότι δεν ήθελε να χάνει ούτε σε δίτερμα! Και πολλές φορές καθόταν μουτρωμένος, και συνέχιζε να έχει μούτρα και στο μισάωρο που το οικογενειακό αυτοκίνητο τον μετέφερε σπίτι, από την Βίλα Νόβα στην Ποβόα ντε Βαρζίμ.
O Γκουστάβο Φιλίπε Αντρές ντε Φρέιτας Αζεβέδο ε Σα (πλήρες όνομα-σιδηρόδρομος) γεννήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2004 στην Ποβόα ντε Βαρζίμ και ήδη από την ηλικία των 8 ετών ήθελε να εκτονώσει την περισσή ενέργειά του μέσω του ποδοσφαίρου. Επέλεξε τη συγκεκριμένη ακαδημία και όχι μια ομάδα γειτονιάς γιατί οι γονείς του περίμεναν ότι εκεί θα βρει πιο ανταγωνιστικές συνθήκες και πιο εξειδικευμένους προπονητές, που μπορούσαν να μετατρέψουν την έντασή του σε θετικά στοιχεία.
Στην πορεία φάνηκε ότι ο νεαρός Γκουστάβο δεν μπορούσε να μην στεναχωριέται όταν έχανε, ακόμα και σε μια άσκηση. Παρ’ όλα αυτά, όμως, ήταν από τους ελάχιστους που δεν κοιτούσαν να «λουφάρουν» στις προπονήσεις, αλλά ζητούσε περισσότερες ασκήσεις! «Από την πρώτη στιγμή είδα ότι το παιδί αυτό ξεχώριζε» είχε δηλώσει ο Πίντο.
Τα νέα σ’ εκείνη την περιοχή, το τρίγωνο Πόρτο-Μπράγκα-Φαμαλικάο, όπου έχει εξελιχθεί σε εργοστάσιο παραγωγής παικτών, ταξιδεύουν γρήγορα. Το 2015, κι ενώ ο Σα δεν είχε συμπληρώσει καν τα 11 του χρόνια, δέχτηκε την πρόταση της Πόρτο να γίνει μέλος της ακαδημίας της, της Dragon Force. Έίχε ήδη αρχίσει να ψηλώνει και να δένει το σώμα του, οπότε φαινόταν και μεγαλύτερος. Η οικογένειά του επέλεξε να μην τον στείλει «εσωτερικό» στην ακαδημία, αλλά να του προσφέρει την οικογενειακή ζωή μαζί μ’ ένα καθημερινό ταξίδι δύο ωρών (πήγαινε-έλα) στη μεγάλη πόλη της περιοχής.
Στην ακαδημία της Πόρτο έμεινε για τρία χρόνια. Το 2018 πήρε την απόφαση να επιστρέψει στη γειτονιά του, αυτή τη φορά στη Φαμαλικάο, την «μεγάλη» ομάδα της Βίλα Νόβα, με τη σύμφωνη γνώμη της ακαδημίας του. Οι λόγοι που τον οδήγησαν σ’ αυτή τη μετακίνηση δεν έχουν ξεκαθαριστεί, αλλά πιθανότατα έχουν να κάνουν μ’ αυτή την κόπωση. Στην Πόρτο συνηθίζουν να δίνουν σημασία περισσότερο στα παιδιά που «φιλοξενούν» και στις εγκαταστάσεις τους, τα’ χουν διαλέξει από διαφορετικές περιοχές της Πορτογαλίας, τις αφρικανικές χώρες που υπήρξαν πρώην αποικίες της χώρας, ακόμη και τη Βραζιλία. Βεβαίως αν τότε η εκτίμηση των σκάουτς της Πόρτο ήταν «εξωπραγματικό ταλέντο» πιθανότατα οι «δράκοι» θα επέμεναν να τον κρατήσουν, όμως τον έστειλαν σ’ ένα ελεγχόμενο περιβάλλον, όπως αυτό της Φαμαλικάο.
Η ιστορία του στα αναπτυξιακά τμήματα του έδωσε το χαρακτηριστικό προσωνύμιο «apressado», βιαστικός. Δεν είναι κάτι που ταίριαξε μόνο σ’ αυτόν: Έτσι αποκαλείται στην ποδοσφαιρική αργκό της χώρας όποιος παίκτης αγωνίζεται σε κάποιο αναπτυξιακό τμήμα ενώ είναι χαμηλότερης ηλικίας. Στα 14 του ο Σα έπαιζε στην K15 της Φαμαλικάο, στα 15 του στην Κ17, στα 17 του στην Κ19. Με αυτήν την ομάδα τη σεζόν 2021-22 έγραψε 34 ματς και 10 γκολ. Και στις μικρές εθνικές ομάδες της Πορτογαλίας το ίδιο έγινε, στα 18 του κλήθηκε στην Κ19 και από τα 19 του είναι βασικό στέλεχος της Κ21.
Στα 16 του χρόνια ήδη υπέγραψε επαγγελματικό συμβόλαιο με την Φαμαλικάο ως το 2021, σημάδι ότι τον προόριζαν ήδη για την πρώτη ομάδα. Το ντεμπούτο του στην ανδρική ομάδα στην Πριμέιρα Λίγκα έγινε λίγο πριν κλείσει τα 18 του χρόνια, τον Αύγουστο του 2022. Ο Ρουί Πέδρο Σίλβα θυμήθηκε ότι τον ρώτησε δύο πράγματα: Ποιος είναι ο αγαπημένος του παίκτης και τι νομίζει ότι θα κάνει σε 20 χρόνια; Ο Σα είχε απαντήσει «Κριστιάνο Ρονάλντο», φυσικά, και «θέλω να γίνω προπονητής»! Κάτι που έκανε εντύπωση τότε, δεδομένου ότι τέτοιες σκέψεις περνούν από το μυαλό ενός παίκτη στο τέλος της καριέρας του, όχι πριν αυτή καλά-καλά αρχίσει.
Αυτά τα γρήγορα βήματα, αλλά και η εμπιστοσύνη που του έδειξαν, τον βοήθησαν να πετύχει μερικά σημαντικά ηλικιακά ρεκόρ. Έγινε ο νεότερος παίκτης που συμπληρώνει 100 ματς στην πορτογαλική λίγκα! Επίσης έγινε και αρχηγός της ομάδας ήδη από τα 21 του χρόνια. Απαραίτητος αστερίσκος εδώ είναι ότι δεν εξελέγη με ψηφοφορία των συμπαικτών του, αλλά του αποδόθηκε το περιβραχιόνιο με κοινή απόφαση της διοίκησης και του τότε προπονητή Ούγκο Ολιβέιρα, επειδή εκτίμησαν «τα αρχηγικά του χαρακτηριστικά». Πρωτοφόρεσε το περιβραχιόνιο τον Φεβνρουάριο του 2025, πριν καν κλείσει τα 21 του χρόνια.
Το 2023 με την Κ19 της Πορτογαλίας έπαιξε στον τελικό του Πανευρωπαϊκού πρωταθλήματος που έγινε στη Μάλτα. Η Πορτογαλία έχασε 1-0 από την Ιταλία, αλλά το όνομα του Σα είχε ήδη αρχίσει να κυκλοφορεί. Οι συνθήκες ωρίμασαν την σεζόν που πέρασε, όταν έκανε 32 ματς με 4 γκολ και 2 ασίστ και πάνω από 2.700 λεπτά. Τον Ιανουάριο είχε αποκλείσει πρόταση να παίξει στην Αραβία ύψους πάνω από 20 εκ. ευρώ, σημάδι ότι πριν ψάξει τα λεφτά τον ενδιαφέρει και η ποιότητα του ανταγωνισμού που θα έχει.
Αυτή η πρόταση, πάντως, εκτόξευσε ακόμα περισσότερο την χρηματιστηριακή του αξία, που έχει φτάσει πια στα 25 εκ. ευρώ. Πριν από δύο χρόνια βρισκόταν στα 8 εκ. ευρώ, αλλά θεωρείται μεγάλο prospect, αν και Μπενφίκα-Πόρτο δεν εκδήλωσαν ενδιαφέρον να τον εντάξουν στο δυναμικό τους.
Τι παίρνει ο Ολυμπιακός; Έναν χαφ περισσότερο δημιουργό παρά εκτελεστή. Με ύψος 1μ.89 συνδυάζει σωματική παρουσία με καλή τεχνική κατάρτιση. Διαθέτει καλή πρώτη επαφή με την μπάλα, βλέπει γρήγορα το γήπεδο και ξεχωρίζει για την ποιότητα της πάσας του, κυρίως στις κάθετες μεταβιβάσεις και στην αλλαγή παιχνιδιού. Δεν βασίζεται στην ταχύτητα, αλλά στην αντίληψη και στην τοποθέτησή του. Είναι ποδοσφαιριστής που προτιμά να σκέφτεται πριν ενεργήσει, με ήρεμο στυλ και ωριμότητα. Πιθανόν τον βοηθάει ότι ίσως σκέφτεται ήδη σαν προπονητής.
