Έπειτα από πολυετείς προσπάθειες μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του δικαίου ασύλου στη Γερμανία και σε ολόκληρη την ΕΕ τέθηκε σε ισχύ την Παρασκευή (12/06).
Το νέο «Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου» (ΚΕΣΑ) θα απαιτεί οι αιτούντες άσυλο να υποβάλλονται σε υποχρεωτικό προκαταρκτικό έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, σε μια προσπάθεια να επιταχυνθούν οι διαδικασίες για ανθρώπους που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αποδοχής αιτήσεων ασύλου.
Ως εκ τούτου οι αιτούντες άσυλο από χώρες όπως το Πακιστάν, το Ιράν, η Ρωσία, η Τουρκία και η Νιγηρία θα υποβάλλονται σε ταχείες συνοριακές διαδικασίες σε καταυλισμούς που είναι σε μεγάλο βαθμό κλειστοί. Σύμφωνα με τη Eurostat λιγότερο από το 20% των αιτούντων άσυλο από αυτές και δεκάδες άλλες χώρες αναγνωρίζονται ως δικαιούχοι ασύλου.
Ο Γκέραλντ Κνάους πάντως, ειδικός σε θέματα μετανάστευσης και ιδρυτής της δεξαμενής σκέψης European Stability Initiative (ESI), αμφιβάλλει πως αυτό θα λειτουργήσει. Θα εξακολουθήσει να είναι δύσκολο να απελαθούν άνθρωποι στις χώρες καταγωγής τους, καθώς οι απορριφθέντες αιτούντες άσυλο πιθανότατα απλώς θα μετακινηθούν σε άλλη χώρα της ΕΕ, όπως εκτιμά ο Κνάους.
«Στην πραγματικότητα ίσχυε πάντα πως οι χώρες όπου φτάνουν πρώτα οι αιτούντες άσυλο είναι υπεύθυνες για την επεξεργασία των αιτήσεών τους. Απλώς δεν λειτουργούσε έτσι. Γιατί να λειτουργήσει τώρα;», διερωτάται ο ίδιος.
Ποιοι περνούν από τις «συνοριακές διαδικασίες»;
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή οι μεγαλύτερες ομάδες αιτούντων άσυλο το 2025 προέρχονταν από το Αφγανιστάν και τη Συρία. Το ποσοστό αναγνώρισης ασύλου για ανθρώπους που προέρχονται από αυτές τις δύο χώρες υπερβαίνει το 20%. Κατά συνέπεια τα άτομα από αυτές τις χώρες δεν περνούν από συνοριακές διαδικασίες, αλλά από τις κανονικές διαδικασίες ασύλου. Και η ευθύνη για αυτές τις διαδικασίες ανήκει επίσης στις χώρες πρώτης εισόδου.
Ο Κνάους επισημαίνει πως, παρ' ότι η Γερμανία και η Αυστρία δεν βρίσκονται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, περισσότερο από το μισό όλων των επιτυχημένων αιτήσεων ασύλου στην ΕΕ τα τελευταία 10 χρόνια εγκρίθηκε σε αυτές τις χώρες.
Ο ειδικός πιστεύει ότι αυτό θα παραμείνει αμετάβλητο και ότι οι αριθμοί θα επηρεάζονται περισσότερο από τις εξελίξεις στις χώρες καταγωγής των αιτούντων άσυλο παρά από το δίκαιο της ΕΕ. «Εάν η πτώση του καθεστώτος Άσαντ θέσει τέλος στις μετακινήσεις Σύρων που εισέρχονται στην ΕΕ, τότε ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου στη Γερμανία και την Αυστρία θα μειωθεί επίσης δραματικά. Αυτή η συνθήκη δεν σχετίζεται με τον υπουργό Εσωτερικών, ούτε με το ΚΕΣΑ και τους συνοριακούς ελέγχους», δηλώνει στην DW. Από την αλλαγή καθεστώτος στη Συρία στα τέλη του 2024 ο αριθμός των ανθρώπων που εγκαταλείπουν τη χώρα μειώνεται απότομα.
Περισσότερες απελάσεις από τη Γερμανία;
Ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ θεωρεί πως οι νέοι κανόνες του ΚΕΣΑ θα διευκολύνουν τη Γερμανία να μεταφέρει αιτούντες άσυλο στη χώρα όπου εισήλθαν πρώτα στην ΕΕ. Για τη μείωση της επιβάρυνσης αυτών των κρατών το ΚΕΣΑ προβλέπει πως τα άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ πρέπει να επιδεικνύουν «υποχρεωτική αλληλεγγύη» αναλαμβάνοντας την επεξεργασία υποθέσεων αιτούντων άσυλο.
Αν και δεν είναι σαφές πώς θα λειτουργήσει αυτό στην πράξη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναλάβει να συντονίσει τη διαδικασία. Η Πολωνία και η Ουγγαρία έχουν προηγουμένως αρνηθεί να συμμετάσχουν, ενώ η Γερμανία, εκτιμώντας πως είναι ήδη επιβαρυμένη, δεν προτίθεται να δεχθεί φέτος κανέναν αιτούντα άσυλο, όπως ανέφερε το γερμανικό Υπουργείο Εσωτερικών.
Για να διευκολύνει την επιστροφή αιτούντων άσυλο από τη Γερμανία στις χώρες της ΕΕ που είναι υπεύθυνες για αυτούς, η γερμανική κυβέρνηση σχεδιάζει να δημιουργήσει «κέντρα επιστροφών» στα κρατίδια. Ωστόσο αυτή τη στιγμή υπάρχουν μόνο δύο τέτοια κέντρα – ένα στο Αμβούργο και ένα στο Αϊζενχούτενσταντ.
Βάσει συμφωνίας μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κάποια στιγμή θα πρέπει επίσης να είναι δυνατή η απέλαση απορριφθέντων αιτούντων άσυλο από την ΕΕ προς τρίτες χώρες. Για τον σκοπό αυτό πρόκειται να δημιουργηθούν οι λεγόμενοι «κόμβοι επιστροφής» - ένα σχέδιο που παραμένει όμως επί του παρόντος μόνο στα χαρτιά.
Ο Ντόμπριντ ανακοίνωσε πως μέχρι το τέλος του έτους θα διαπιστωθούν οι πρόθυμες χώρες-εταίροι που θα συμμετάσχουν στο εγχείρημα. «Αυτό θα είναι ένα σκληρό καρύδι που θα πρέπει να σπάσουμε», ανέφερε ο Γερμανός υπουργός σχετικά με την κατασκευή των κόμβων επιστροφών.
Η ΕΕ κάλεσε τη Γερμανία να παύσει τους συνοριακούς ελέγχους
Για πρώτη φορά τα τελευταία δύο χρόνια ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου μειώνεται σημαντικά στην Ευρώπη και τη Γερμανία – κάτι που ο Ντόμπριντ αποδίδει στους εκτεταμένους συνοριακούς ελέγχους που εφαρμόζει η Γερμανία και εννέα άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Όμως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε τη Γερμανία να καταργήσει σταδιακά τους ελέγχους τώρα που τέθηκε σε ισχύ το νέο ΚΕΣΑ. Μιλώντας στη DW ο Ντόμπριντ ξεκαθάρισε πάντως πως «έχω επίσης καταστήσει σαφές πόσο αναγκαίο είναι να συνεχιστούν οι συνοριακοί έλεγχοι, ώστε να μη στείλουμε λάθος μηνύματα στον κόσμο. Αντιμετωπίσαμε με επιτυχία την παράνομη μετανάστευση, αλλά πρέπει να συνεχίσουμε να το κάνουμε, για να διασφαλίσουμε πως δεν θα βρεθούμε ξανά σε μια κατάσταση υπερβολικής επιβάρυνσης».
Η γραφειοκρατική διάσταση του ζητήματος
Για την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων της Γερμανίας (BAMF) η μεταρρύθμιση της ΕΕ για το άσυλο συνεπαγόταν μεγάλο φόρτο εργασίας. Αυτό ήταν κάτι που είχε καταστήσει σαφές ήδη από τον Φεβρουάριο ο Φόλκερ Μόιλεν, επικεφαλής της ομάδας έργου του ΚΕΣΑ στην Ομοσπονδιακή Υπηρεσία, τονίζοντας τις δυσκολίες που προκύπτουν από τη διαδικασία εναρμόνισης της επεξεργασίας δεδομένων και των εργασιών με τη σύνθετη νομοθεσία, ενώ υπάρχουν και πολλοί εργαζόμενοι που χρήζουν περαιτέρω εκπαίδευσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημείωσε σε πρόσφατη έκθεσή της πως η Γερμανία, όπως και πολλές άλλες χώρες μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και η Ιταλία, δεν πληροί ακόμη τις απαιτήσεις του ΚΕΣΑ σε ορισμένους τομείς.
Ο Επίτροπος Μετανάστευσης της ΕΕ, Μάγκνους Μπρούνερ, υπογράμμισε πως η εισαγωγή της μεταρρύθμισης του ΚΕΣΑ στις 12 Ιουνίου αποτελεί την αρχή και όχι το τέλος της διαδρομής, προσθέτοντας πως «στην αρχή δεν θα είναι όλα τέλεια».
Πηγή: skai.gr
ΕΕ-Μεταναστευτικό: Τι αλλάζει με το νέο ΚΕΣΑ;