Διάβασα ένα εξαιρετικό ρεπορτάζ του Guardian από την προετοιμασία της Γουίγκαν. Όταν το τελείωσα, αντί να ανοίξω το επόμενο θέμα, άρχισα να ψάχνω γιατί με τράβηξαν οι άνθρωποι και οι μικρές στιγμές που συνήθως χάνονται πίσω από τα γκολ, τις μεταγραφές και τις δηλώσεις.
Η πρώτη εικόνα δεν είχε καν γήπεδο. Είχε μια σκοτεινή αίθουσα, έναν προτζέκτορα και τον Γκάρι Κάλντγουελ απέναντι στους ποδοσφαιριστές του. «Team first», έγραφε η οθόνη. Η ομάδα πάνω απ' όλα. Δύο λέξεις που έμοιαζαν υπερβολικά απλές για να κρύβουν κάτι ιδιαίτερο. Μέχρι που άρχισα να διαβάζω τι ακολούθησε.
Ένας νεαρός παίκτης κάνει λάθος σε μια άσκηση. Ο έμπειρος Μαξ Πάουερ δεν γυρίζει να τον μαλώσει. Του δίνει αμέσως δεύτερη ευκαιρία, τον ενθαρρύνει και όταν η πάσα βγαίνει σωστά, είναι ο πρώτος που τον επιβραβεύει. Λίγο αργότερα, η ομάδα βρίσκεται σε μια εξαντλητική δοκιμασία από τα ξημερώματα. Οι προπονητές παρακολουθούν ποιος θα βοηθήσει τον συμπαίκτη του όταν όλοι αρχίζουν να κουράζονται. Υπάρχει πρόστιμο για όποιον εμφανιστεί με παντόφλες ή με το κινητό στο χέρι. Ακόμη και ο δημοσιογράφος που παρακολουθεί την προπόνηση μπαίνει στο παιχνίδι και απειλείται... χαριτολογώντας ότι όποιος χάσει από εκείνον θα πληρώσει τα διπλά.
Κάπου εκεί έκλεισα για λίγο το άρθρο. Η απορία ήταν αν όλα αυτά συμβαίνουν μόνο στη Γουίγκαν ή έτσι δουλεύει πλέον όλο το σύγχρονο ποδόσφαιρο;
Από εκεί ξεκίνησε η αναζήτηση. Άνοιξα ό,τι μπορούσα να βρω από συλλόγους, επιστημονικά κέντρα, ομοσπονδίες και ανθρώπους που ασχολούνται με την απόδοση των ποδοσφαιριστών. Διάβασα πώς ξεκινά η προετοιμασία στη Μπάγερν, πώς οργανώνεται το performance department στη Λίβερπουλ, τι θεωρεί σήμερα κρίσιμο η FIFA, πώς προσεγγίζει την προπόνηση το Barça Innovation Hub και τι περιγράφει το BBC για τη δουλειά που γίνεται κάθε καλοκαίρι στα μεγάλα ευρωπαϊκά κλαμπ.
Περίμενα να βρω καλύτερα GPS, πιο εξελιγμένες κάμερες και περισσότερα δεδομένα. Βρήκα κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον. Το ποδόσφαιρο προσπαθεί να φτιάξει ομάδες πριν αρχίσει να φτιάχνει ποδοσφαιριστές.
Η πρώτη μέρα
Αν κάποιος φίλαθλος βρεθεί σήμερα στην πρώτη ημέρα της προετοιμασίας μιας μεγάλης ομάδας, το πιθανότερο είναι ότι θα απογοητευτεί. Δεν θα δει διπλά, σέντρες ή σουτ στην κίνηση. Οι μπάλες μένουν για αρκετή ώρα στην άκρη.
Στη Μπάγερν, όπως και στους περισσότερους κορυφαίους ευρωπαϊκούς συλλόγους, η επιστροφή των ποδοσφαιριστών ξεκινά με έναν κύκλο εξετάσεων και μετρήσεων. Καρδιολογικός έλεγχος, εργομετρικά, αξιολόγηση φυσικής κατάστασης, δοκιμές δύναμης και κινητικότητας. Το BBC περιγράφει αντίστοιχες διαδικασίες στην Premier League, εξηγώντας ότι οι σύλλογοι θέλουν πρώτα να μάθουν σε ποια κατάσταση βρίσκεται κάθε οργανισμός πριν αποφασίσουν πώς θα τον επιβαρύνουν τις επόμενες εβδομάδες.
Η λογική είναι απλή. Οι προπονητές και τα επιτελεία τους δεν βλέπουν πλέον ένα γκρουπ 25 ποδοσφαιριστών. Βλέπουν 25 διαφορετικούς οργανισμούς. Άλλος επέστρεψε πιο φρέσκος, άλλος κουβαλά περισσότερη καταπόνηση, άλλος χρειάζεται χρόνο για να φτάσει στο επιθυμητό επίπεδο. Από εκεί και πέρα αρχίζει να χτίζεται ένα πρόγραμμα κομμένο και ραμμένο πάνω στις ανάγκες του καθενός.
Αυτό εξηγεί γιατί η εικόνα της παλιάς προετοιμασίας, με όλους να τρέχουν την ίδια απόσταση και να κάνουν ακριβώς τις ίδιες ασκήσεις, ανήκει πλέον περισσότερο στις αναμνήσεις. Η επιστήμη έδωσε στους συλλόγους τη δυνατότητα να προσαρμόζουν την επιβάρυνση σχεδόν σε ατομικό επίπεδο, μειώνοντας το ρίσκο τραυματισμών και αυξάνοντας τις πιθανότητες να φτάσουν οι ποδοσφαιριστές στην έναρξη της σεζόν στο καλύτερο δυνατό σημείο.
Ακόμη και στη Γουίγκαν, που απέχει οικονομικά έτη φωτός από τους ευρωπαϊκούς κολοσσούς, η φιλοσοφία είναι ακριβώς η ίδια. Οι παίκτες περνούν από δοκιμασίες που δημιουργούν το προσωπικό τους σημείο αναφοράς. Αν κάποιος τραυματιστεί μέσα στη χρονιά, το επιτελείο γνωρίζει ήδη πού βρισκόταν πριν από τον τραυματισμό και ποιος είναι ο πραγματικός στόχος της επιστροφής του. Όλα αυτά συμβαίνουν πριν ακουστεί το πρώτο σφύριγμα της προπόνησης.
Ο Ιούλιος απέκτησε άλλη σημασία
Η έρευνα είχε αρχίσει να οδηγεί όλες τις πηγές στο ίδιο συμπέρασμα. Η προετοιμασία έπαψε να είναι μια περίοδος που οι ποδοσφαιριστές «βγάζουν τα κιλά των διακοπών». Μετατράπηκε στο σημαντικότερο εργαστήριο ολόκληρης της χρονιάς.
Εκεί σχεδιάζεται ο τρόπος παιχνιδιού. Εκεί δοκιμάζονται οι νέες συνεργασίες. Εκεί χτίζονται οι αντοχές, αλλά και οι συνήθειες που θα εμφανιστούν αυτόματα τον Οκτώβριο ή τον Μάρτιο, όταν δεν θα υπάρχει χρόνος για πολλές προπονήσεις ανάμεσα στα συνεχόμενα παιχνίδια.
Το Barça Innovation Hub περιγράφει την προετοιμασία ως το χρονικό σημείο όπου ο προπονητής μπορεί πραγματικά να διδάξει το παιχνίδι του. Μόλις αρχίσουν οι αγώνες κάθε τρεις και τέσσερις ημέρες, η καθημερινότητα αλλάζει. Οι περισσότερες προπονήσεις αφορούν αποκατάσταση, συντήρηση και προετοιμασία για τον επόμενο αντίπαλο. Ο χρόνος που υπάρχει τον Ιούλιο δύσκολα θα ξαναβρεθεί μέσα στη σεζόν.
Κάπως έτσι άρχισε να αποκτά άλλο νόημα και η σκηνή με την οποία ξεκινούσε το ρεπορτάζ του Guardian. Το "Team first" δεν ήταν μια ωραία ατάκα για να γεμίσει η πρώτη ομιλία της χρονιάς. Ήταν η πρώτη προπόνηση, αλλά χωρίς μπάλα.
GPS και προπονητές
Καθώς διάβαζα όλο και περισσότερα για τον τρόπο που δουλεύουν σήμερα οι μεγάλες ομάδες, διαπίστωνα ότι σχεδόν όλες χρησιμοποιούν τα ίδια εργαλεία: GPS, κάμερες, αισθητήρες, αναλύσεις βίντεο, καθημερινές μετρήσεις. Η τεχνολογία έχει προχωρήσει τόσο, ώστε το τεχνικό επιτελείο γνωρίζει σχεδόν σε πραγματικό χρόνο πόσα μέτρα κάλυψε ένας ποδοσφαιριστής, πόσες φορές επιτάχυνε, πόσο απότομα φρέναρε και πώς ανταποκρίνεται το σώμα του στην επιβάρυνση.
Στην αρχή πίστεψα ότι εκεί βρίσκεται όλη η ιστορία. Στην πραγματικότητα, αυτά είναι τα εργαλεία. Η ουσία βρίσκεται στον τρόπο που χρησιμοποιούνται. Στη διάρκεια μιας προπόνησης οι άνθρωποι του performance παρακολουθούν συνεχώς τα δεδομένα. Αν ένας παίκτης πλησιάζει το όριο που έχει οριστεί για εκείνη την ημέρα, η άσκηση προσαρμόζεται. Αν κάποιος χρειάζεται μεγαλύτερη επιβάρυνση, το πρόγραμμα αλλάζει. Στόχος δεν είναι να τρέξουν όλοι περισσότερο. Στόχος είναι να προπονηθεί σωστά ο καθένας.
Η FIFA αντιμετωπίζει πλέον τα ηλεκτρονικά συστήματα παρακολούθησης ως αναπόσπαστο κομμάτι του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Οι μετρήσεις βοηθούν τα επιτελεία να κατανοήσουν καλύτερα τι συμβαίνει στον οργανισμό κάθε ποδοσφαιριστή και να μειώσουν το ρίσκο τραυματισμών μέσα στη χρονιά.
Οι αριθμοί, όμως, σταματούν σε ένα σημείο. Από εκεί και πέρα αρχίζει η δουλειά του προπονητή.
Μια πάσα εξηγεί περισσότερα από πολλά δεδομένα
Η πιο δυνατή στιγμή του ρεπορτάζ του Guardian κράτησε λίγα δευτερόλεπτα. Ένας νεαρός προσπαθεί να περάσει την μπάλα ανάμεσα στις γραμμές. Η πάσα κόβεται από τους αμυνόμενους. Όσοι έχουμε παίξει έστω και σε ερασιτεχνικό επίπεδο ξέρουμε τι ακολουθεί συνήθως. Μια φωνή. Ένα βλέμμα απογοήτευσης. Ένα «παίξε σίγουρα».
Ο Μαξ Πάουερ έκανε κάτι διαφορετικό. Του ζήτησε να επιχειρήσει ξανά ακριβώς την ίδια πάσα. Η δεύτερη βγήκε. Ο έμπειρος μέσος τον χειροκρότησε και η άσκηση συνεχίστηκε σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Στο περιθώριο, ένα μέλος του τεχνικού επιτελείου είπε μια φράση που κράτησα σημειωμένη. «Όσο καλύτερος είναι ένας ποδοσφαιριστής, τόσο λιγότερο μειώνει τους γύρω του». Εκεί κατάλαβα ότι η έρευνα είχε αλλάξει κατεύθυνση. Μέχρι εκείνη τη στιγμή έψαχνα να βρω πώς προπονούνται οι ομάδες. Από εκεί και πέρα άρχισα να ψάχνω πώς χτίζονται.
Ο χαρακτήρας έγινε κομμάτι της προπόνησης
Οι πιο ενδιαφέρουσες πληροφορίες δεν προέρχονταν από τα επιστημονικά άρθρα. Προέρχονταν από τους ίδιους τους προπονητές. Ο Γκάρι Κάλντγουελ εξηγεί ότι αρκετές από τις πιο απαιτητικές ασκήσεις της προετοιμασίας έχουν διπλό σκοπό. Φυσικά αξιολογούν τη φυσική κατάσταση των ποδοσφαιριστών. Ταυτόχρονα, όμως, αποκαλύπτουν συμπεριφορές που δύσκολα εμφανίζονται όταν όλα κυλούν ομαλά.
Ποιος συνεχίζει να επικοινωνεί όταν κουράζεται, ποιος βοηθά έναν συμπαίκτη χωρίς να του το ζητήσει κανείς, ποιος γκρινιάζει, ποιος παρασύρει και τους υπόλοιπους. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετές ομάδες της Premier League επενδύουν πλέον σημαντικά και στην ψυχολογική υποστήριξη των ποδοσφαιριστών. Η φυσική κατάσταση, η αποκατάσταση, η διατροφή και η ψυχολογία αντιμετωπίζονται ως κομμάτια της ίδιας εικόνας. Ένας εξαιρετικά γυμνασμένος παίκτης που δυσκολεύεται να διαχειριστεί την πίεση ή να λειτουργήσει μέσα στην ομάδα μπορεί να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει.
Η προετοιμασία είναι ίσως η μοναδική περίοδος της χρονιάς όπου ο προπονητής έχει τον χρόνο να παρατηρήσει όλα αυτά χωρίς την πίεση του αποτελέσματος. Και όσο περισσότερο διάβαζα, τόσο περισσότερο καταλάβαινα γιατί το πρώτο μήνυμα του Κάλντγουελ ήταν το "Team first".
Η πιο μεγάλη δουλειά γίνεται όταν η μπάλα σταματά
Στις περισσότερες προπονήσεις υπάρχει μια στιγμή που οι παίκτες μαζεύονται γύρω από τον προπονητή και κοιτούν μια οθόνη. Παλιότερα αυτή η εικόνα εμφανιζόταν σχεδόν αποκλειστικά πριν από έναν αγώνα. Σήμερα αποτελεί μέρος της καθημερινότητας. Οι αναλυτές βίντεο καταγράφουν τα πάντα. Την προπόνηση, τις αποστάσεις, τις τοποθετήσεις, τις αντιδράσεις στις μεταβάσεις. Λίγα λεπτά αργότερα οι ίδιες φάσεις προβάλλονται στους ποδοσφαιριστές.
Ουσιαστικά η προπόνηση συνεχίζεται και όταν όλοι έχουν σταματήσει να τρέχουν. Το ίδιο συμβαίνει και στο γυμναστήριο. Κάθε άσκηση έχει συγκεκριμένο λόγο ύπαρξης. Κάθε επιβάρυνση συνδέεται με το παιχνίδι που θέλει να παίξει ο προπονητής. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο συμπέρασμα της έρευνας. Το σύγχρονο ποδόσφαιρο απέκτησε περισσότερη ακρίβεια. Οι προπονήσεις δεν έγιναν πιο εύκολες, αλλά πιο στοχευμένες. Διότι η μεγαλύτερη πρόκληση μιας καλοκαιρινής προετοιμασίας δεν είναι να βελτιώσεις τη φυσική κατάσταση 25 ποδοσφαιριστών. Ούτε να τους μάθεις ένα νέο σύστημα. Η πραγματική πρόκληση είναι να πάρεις 25 διαφορετικούς ανθρώπους, με διαφορετικές προσωπικότητες, συνήθειες και εγωισμούς, και μέχρι τον Μάιο να σκέφτονται σαν ένας.
