Aφήνω πίσω τις αγορές και τα παζάρια.
Θέλω να τρέξω στις καλαμιές και τα λιβάδια,
να ξαναγίνω καβαλάρης
και ξαναέλα να με πάρεις ουρανέ,
για δεν υπήρξα κατεργάρης
και τη χρειάζομαι τη χάρη σου μωρέ...
Έχουν περάσει ακριβώς 30 χρόνια από την ημέρα που ο Νικόλας Άσιμος, ο «Άγιος των Εξαρχείων», αποφάσισε να δώσει τέλος στη ζωή του, με ένα σχοινί κρεμάλας περασμένο από σωλήνα ύδρευσης στο μαγαζί του, στην οδό Καλλιδρομίου 55, και ένα συγκινητικό σημείωμα που έλεγε «μη θελήσετε να με κρίνετε, ούτε να στεναχωρηθείτε. Έπρεπε να βάλω ένα τέρμα, είναι καλύτερα για όλους σας. Θάψτε με κάπου αν γίνεται ήσυχα, ή καλύτερα κάψτε με και σκορπίστε με. Ξέρω ότι η ταφή ή το κάψιμο κοστίζει, θα κόστιζε όμως παραπάνω αν συνέχισα να ζω». Τα ξημερώματα της Πέμπτης, 17 Μαρτίου 1988, ο ασυμβίβαστος, αυτοκαταστροφικός τροβαδούρος «έφυγε μαζί με την ευαισθησία», όπως έγραψε πολύ εύστοχα μια εφημερίδα της εποχής...
Ο Νικόλας ζήτησε από άπαντες να τον ξεχάσουν μετά το τέλος του, να τον αφήσουν να αναπαυθεί και να λυτρωθεί από μια ζωή που έγινε στα στερνά της τόσο βαριά, όμως κανένας δεν άντεξε να ικανοποιήσει την τελευταία του επιθυμία και το έργο του αναδείχθηκε μετά θάνατον, τόσο από «επώνυμους» σαν τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, όσο κυρίως από τους χιλιάδες ανώνυμους που γνώρισαν τον Άσιμο νεαρό στην Κοζάνη και την Θεσσαλονίκη, έξω από το Πολυτεχνείο, στον Λόφο του Στρέφη και στα Εξάρχεια, που κάπνισαν μαζί του ένα τσιγάρο στην υπόγα της Αραχώβης ή τον συνάντησαν στα τέλη των '70s στο «Σούσουρο» στην Πλάκα, που τον άκουσαν να μιλάει για την παράξενη αλλά τόσο ειλικρινή αγάπη του για την Λίλιαν και το παιδί τους.
Τι είναι όμως αυτό που κάνει τόσο ξεχωριστό τον άνθρωπο που αυτοκτόνησε σαν σήμερα, το 1988, κυνηγημένος αλύπητα μέχρι την τελευταία στιγμή από το Σύστημα που περιφρόνησε και εκείνο δεν τον συγχώρεσε ποτέ, πριν κλείσει τα 39 του χρόνια; Για ποιον λόγο ο Νικόλας Άσιμος έγινε ο πρώτος «Άγιος των Εξαρχείων», για να τον ακολουθήσουν ο Παύλος Σιδηρόπουλος και η Κατερίνα Γώγου, πήρε τον ζηλευτό τίτλο στη μοναδική γειτονιά της Αθήνας που δεν αρκεί η αξία σου ως καλλιτέχνης για να σου απονεμηθεί, αλλά χρειάζεται παράλληλα μια διαφορετική στάση ζωής σε σχέση με τους «συναδέλφους» σου, μια περιφρόνηση για τα υλικά αγαθά και την Εξουσία, ένας εναλλακτικού τύπου ρομαντισμός και κάποια σύνδεση με το «περιθώριο»;
Για να ξεκινήσουμε, Νικόλα, ο «Μπαγάσας» σου...
Παράνομη κασέτα Νο.000001: "Kασέτα με το βαρέλι που για να βγει το σπάει"
Ο Νίκος Ασημόπουλος γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη στις 20 Αυγούστου του 1949, γιος του εμπόρου Λάζαρου και της Μαρίκας Πινελίδη. Μεγάλωσε στην Κοζάνη και στα νεανικά του χρόνια αγαπούσε πολύ το ποδόσφαιρο, ενώ υπήρξε και αθλητής στίβου. Το 1967, επί Δικτατορίας, ξεκίνησε τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Θεσσαλονίκης, όπου υπέγραψε για πρώτη φορά κείμενό του με το ψευδώνυμο Άσιμος... Παρακολούθησε μαθήματα σε θεατρική σχολή χωρίς να αποφοιτήσει, αγόρασε την πρώτη του κιθάρα την οποία έμαθε να παίζει μόνος του και κυνηγήθηκε από την Αστυνομία για την αντιδικτατορική του δράση.
Το δίκιο μας εμπρός να βγάλουμε στους δρόμους/Μπουρλότο και φωτιά σε κράτος κι αστυνόμους/Τον ξέρουμε καλά της γης μας τον αφέντη/Μας έμαθε πολλά το αίμα του Νοέμβρη...
Παράνομη κασέτα No.000002: "Είμαι παλιάνθρωπος"
Τον Μάιο του 1973 αφήνει την Θεσσαλονίκη για την Αθήνα, όπου ασχολείται με τη μουσική και τα αγαπημένα του θεατρικά δρώμενα στις γειτονιές της πόλης και σε μικρά μαγαζιά, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία ή αναγνώριση. Ο πρώτος του δίσκος, 45 στροφών, κυκλοφορεί το 1975, είναι ο «Ρωμιός / Μηχανισμός» από την εταιρία «Λύρα» και λογοκρίθηκε από τις Αρχές. Ο ατίθασος, ασυμβίβαστος χαρακτήρας του ακροαριστερού Άσιμου, ο οποίος έτεινε προς τον αναρχισμό για να ξεπεράσει κάποια στιγμή ακόμη κι αυτό το όριο ώστε να μην του κολλούν ταμπέλες, τον οδηγεί σε συχνούς καυγάδες και επισκέψεις στην Ασφάλεια.
Αλλάζεις συχνά κάθε τόσο στολή/Αλλάζεις οσμή, αλλάζεις σασί/Και η ελπίδα μας έχει θαφτεί/Σαν τον Ντορή μέσ’ στο παχνί...
Παράνομη κασέτα No.000003: "Γιατί φοράς κλουβί"
Η αναρχοφεμινίστρια Λίλιαν Χαριτάκη ήταν η γυναίκα της ζωής του Άσιμου, μια σχέση απέραντης αγάπης και πίστης παρά τους πολλούς καυγάδες του ζευγαριού, και μαζί της απέκτησε μια κόρη, εκτός γάμου ασφαλώς και ενώ ήταν αμφότεροι άνεργοι, τον Μάιο του 1976. Η μικρή «Νιουνιού» μεγάλωσε στα Εξάρχεια, έγινε η «μασκότ» της γειτονιάς και συχνά ο μπαμπάς της την έβγαζε βόλτα με ένα καρότσι γεμάτο βιβλία, σε μια χαρακτηριστική εικόνα των τελών της δεκαετίας του '70. Αρνούμενος να υπακούσει στη γραφειοκρατία, ο Νικόλας δεν αναγνώρισε την κόρη του, το έκανε ο πατέρας του έπειτα από την αυτοκτονία του.
Μου ρουφήξατε το αίμα/Μα ανυπόκριτο έχω βλέμμα/Αποφασισμένος πάντα/Στην προσωπικιά μου μπάντα/Την ψυχή μου δεν πουλάω/Και το δρόμο μου τραβάω...
Παράνομη κασέτα No.000004 "Κλάστε ελευθέρως"
«Όταν άκουσα τον (δικτάτορα) Παπαδόπουλο να λέει “θα πατάξωμεν την αναρχία”, αποφάσισα να γίνω η αναρχία που δεν πατάσσεται ποτέ», δήλωσε ο Άσιμος, ο οποίος το 1977 φυλακίστηκε για δύο μήνες, μαζί με άλλους πέντε εκδότες - συγγραφείς, με την κατηγορία ότι επηρεάζουν αρνητικά το κοινωνικό σύνολο ως «εξέχουσες προσωπικότητες», πληρώνοντας ουσιαστικά τη διαμαρτυρία τους για τους θανάτους Γερμανών αναρχικών της RAF (κυρίως την «αυτοκτονία» της Ούλρικε Μάινχοφ) στα «λευκά κελιά» των φυλακών της Δυτικής Γερμανίας, για να αποφυλακιστούν τελικά μετά από ενέργειες του Διονύση Σαββόπουλου.
Παράτα τα θρανία και τ’ αμφιθέατρα/Να 'ρθεις στην παραλία να κάνουμ’ έρωτα/Παράτα τη δουλειά, παράτα την τη σκρόφα/Και κοίτα πως εσύ θ’ αποφασίζεις πρώτα/Χιλιάδες σουπερμάρκετ γεμάτα πράματα/Γιατί δεν τα βουτάμε για τα γεράματα;
Ο Ξαναπές
Από τον Σεπτέμβριο του 1978 έως τον Μάρτιο του 1987, έναν χρόνο πριν τον θάνατό του, ο Νικόλας Άσιμος κυκλοφόρησε οκτώ «παράνομες κασέτες» με πρόχειρες ηχογραφήσεις των τραγουδιών του, τις οποίες διακινούσε ο ίδιος σε διάφορα στέκια και δρόμους της Αθήνας, μαζί με το περιοδικό «Ιδεοδρόμιο» και άλλα έντυπα, έξω από τα κάγκελα του Πολυτεχνείου και στην πλατεία των Εξαρχείων, μιλώντας με τους περαστικούς για μια δίκαιη και ανθρώπινη κοινωνία χωρίς αστυνόμευση και καταστολή. Ο μοναδικός μεγάλος δίσκος του που κυκλοφόρησε όσο ζούσε ήταν «Ο Ξαναπές», τον Νοέμβριο του 1982 από την «Μίνος».
Ίσως να ξανάρθεις/Όταν θα έχω πια, όταν θα έχω πια χαθεί/Κι ή θα μ’ έχουν θάψει ή θα έχω μα, ή θα έχω μαραθεί/Και ας μη σου καίγεται καρφί/Και ας συνήθισες και ας συνήθισες και εσύ...
Παράνομη κασέτα No.000005: "Ο Σάλιαγκας"
Στα «πονηρά» χρόνια έπειτα από την Δικτατορία ο Νικόλας Άσιμος ήταν ένας από τους ελάχιστους Έλληνες που κατάφερε να γραφτεί στην ταυτότητά του, δίπλα στο θρήσκευμα, «Άθεος». Το 1978 καλείται να υπηρετήσει την στρατιωτική του θητεία, κάτι το οποίο έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με τα πιστεύω και τις αρχές του. Θα καταφέρει να πάρει απαλλαγή προσποιούμενος τον ψυχοπαθή, για «σχιζοειδή ψύχωση», αλλά το Σύστημα θα εκμεταλλευθεί αυτό το γεγονός από το 1981, όταν το μυαλό του τροβαδούρου των Εξαρχείων ξεκίνησε να λυγίζει κάτω από την πίεση της πραγματικότητας, κλείνοντάς τον σε ψυχιατρεία.
Αρρώστια μου σε αγαπώ και ας με βρίσκεις παρακατιανό/Μπορεί και να την ψώνισα, τι φταίω που δεν αυτοκτόνησα;/Αντίστροφα κι ανάλογα τα λογικά και τα παράλογα/Ας μου `λεγες ν’ αραίωνα, δεν ζούμε πλέον στο Μεσαίωνα...
Παράνομη κασέτα No.000006: "Η Ζαβολιά"
Το 1981 γράφει το βιβλίο «Αναζητώντας Κροκανθρώπους», στο οποίο περιέχονται ποιήματα, θεατρικά κείμενα και λίγες σκέψεις του καλλιτέχνη για την επικαιρότητα και την κοινωνία, κυκλοφόρησε σε φωτοτυπημένα αντίγραφα και αφιερώθηκε στον Σαλόκιν Σόμισα, μια αντανάκλαση του ίδιου του του εαυτού. «Ετούτο το βιβλίο – κι ας φανεί παράξενο – δεν είναι δυνατό να διωχθεί, γιατί ο συγγραφέας του από πάντοτε παλεύει για την ελεύθερη έκφραση, και τόχει κατακτήσει το δικαίωμα τουλάχιστο για τον εαυτό του, πληρώνοντας αντίτιμο χιλιάδες χαμαλίκια. Τυπώθηκε επίσης σε λιγοστά αντίτυπα και δεν πουλιέται στο εμπόριο, και όπου μοιράζεται, η τιμή που πληρώνεις ίσα ίσα καλύπτει το κόστος της αντιπαραγωγοπαραγωγής του. Όχι τον κόπο του εκδότη-συγγραφέα, ούτε τον κόπο του μοιράσματος. Όποιος θέλει μπορεί να το πουλά, αλλά χωρίς κέρδος. Δεν είναι δυνατό να κατασχεθεί, διότι παρ’ όλα όσα πιστεύει ο συγγραφέας, έχει και κάποια μέσα του ψυχή τυπωμένη στο χαρτί, και είναι δύσκολο να βρεθεί, και δεν κατάσχεται η ψυχή. Και εξ’ άλλου αυτός που τόγραψε τυχαίνει να είναι άγνωστος – ευρύτατα γνωστός….»
Στο φαλημέντο του κόσμου αυτού/Ο καβαλάρης εγώ τ’ ουρανού/Με τους ανθρώπους ζητάς επαφή/Μα έχει σπάσει κι αυτή η κλωστή...
Παράνομη κασέτα No.000007: "Πάλι στην Ξεφτίλα"
Τη δεκαετία του '80 ο Άσιμος συμμετέχει σε cult ταινίες της εποχής όπως ο «Δράκουλας των Εξαρχείων», τα «Βαποράκια», αλλά και το εξαιρετικό «Ρεμπέτικο», ωστόσο οι χορδές του μυαλού του έχουν αρχίσει πια να λυγίζουν και να σπάνε, παρόλο που η «τριπλή κασέτα» του Studio Diva είναι το πιο μεστό έργο του. Οργανώνει την πρώτη κατάληψη κτιρίου στην Αθήνα, του νεοκλασικού στην Βαλτετσίου 42, μπλέκει σε καυγάδες με τα όργανα της Τάξης και τους αναρχικούς συντρόφους του, κραδαίνει μια μαγκούρα στα Εξάρχεια απειλώντας τους περαστικούς, καλεί σε μονομαχία τον Νίκο Κούνδουρο & τον Αντώνη Δροσογιάννη το 1986, αποκτά εμμονή με το έργο του Αμερικανού ανθρωπολόγου και συγγραφέα Κάρλος Καστανιέδα, ενώ ξεκινάει πειράματα μεταφυσικής, βασανίζοντας ζωάκια για να τα αναστήσει και μετανιώνοντας έπειτα.
Δωμάτιο, δωμάτιο στο Άμστερνταμ/Χασίς και μια, χασίς και μια γυναίκα/Γρουσούζης ήσουν άνθρωπε/Και σου `δινα, και σου `κλεβα πακέτα...
Παράνομη κασέτα No.000008
Το 1987, ο Άσιμος οδηγείται βιαίως σε ψυχιατρική κλινική, ενώ τον Ιούνιο του ίδιου έτους απειλείται με φυλάκιση στον Κορυδαλλό, με την κατηγορία του βιασμού μιας φοιτήτριας κατά τη διάρκεια μιας παράξενης τελετής μύησης στη δική του θρησκεία. Το στίγμα του βιαστή και η αναμονή της καταδίκης του τσακίζουν κυριολεκτικά τον αντικομφορμιστή καλλιτέχνη και τα ξημερώματα της 17ης Μαρτίου του 1988, έπειτα από ένα απεγνωσμένο τηλεφώνημα στον στενό φίλο του Νίκο Ζερβό και αφού έχει διαλύσει το τελευταίο μουσικό γκρουπ του, τους «Εναπομείναντες», αυτοκτονεί δι' απαγχονισμού στο μαγαζόσπιτό του στα Εξάρχεια. Για τους οικείους του, τους 200 που πήγαν στην κηδεία του στο νεκροταφείο της Καλλιθέας στη Νέα Σμύρνη, τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου που πλήρωσε τα έξοδά της και τη μαρμάρινη επιτύμβια στήλη με τους στίχους του «Μπαγάσα», για την συντετριμμένη μητέρα του, Μαρίκα, ήταν η λύτρωση του Νικόλα από το Σύστημα που τον καταδίωκε...
Πες μου ένα ψέμα ν’ αποκοιμηθώ/Μοναχά για σένα κάνω το χαζό/Πια δεν έχω χρόνο να σου εξηγώ/Δύσκολα τελειώνω μ’ ό,τι αγαπώ...
Τον πόλεμο μισώ κι απ’ τη ζωή αποζητώ/Να μη μου μείνει μόνο το παράπονο/Κι ας ήταν μια φορά να μ’ είχες πάρει αγκαλιά/Το ξέρω σου ζητώ πάρα πολλά...
Το Φανάρι του Διογένη
Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε, έστω επιγραμματικά, ορισμένους αξιόλογους φόρους τιμής στη ζωή και το έργο του Άσιμου: Τον δίσκο «Το Φανάρι του Διογένη», με δικά του τραγούδια και συμμετοχή της Σωτηρίας Λεονάρδου, το «Φαλημέντο του Κόσμου» με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, το κομμάτι «Ο φίλος μας» του τεράστιου Στέλιου Καζαντζίδη για αυτόν το 1995, την εξαιρετική βιογραφία του με τίτλο «Δίχως καβάτζα καμιά» του Γιώργου Ι. Αλλαμάνη (2000), την ανιδιοτελή και έντιμη προσπάθεια συγκέντρωσης και διάσωσης του έργου του από τον «Βραχόκηπο» και άλλους συντρόφους του, τα αφιερώματα της «Lifo».
Δε σε παίρνει εμένα να κοιτάξεις/Χωρίς καμιά ουσία εσύ θα τα τινάξεις/Είσαι θύμα του νόμου και της τάξης/δεν ξέρεις καν το λόγο για να με υποτάξεις...
Φτάσαμε στο τέλος όμως και ίσως το ερώτημα δεν απαντήθηκε ακόμα: «τι κάνει τόσο ξεχωριστό τον Νικόλα Άσιμο;» Είναι η αξία του καθαρά ως καλλιτέχνης, οι λυρικοί, ευαίσθητοι στίχοι και η σπάνια χροιά της φωνής του, οι νότες που έγραψε και ο ξεχωριστός τρόπος που ερμήνευσε τα δικά του τραγούδια; Η αλήθεια είναι ότι η μουσική και τα συναισθήματα που αυτή μπορεί να εμπνεύσει στον άνθρωπο παραμένει κάτι τόσο υποκειμενικό, ωστόσο υπάρχει αναμφίβολα κάτι σπάνιο στα τραγούδια του Νικόλα Άσιμου:
Μπορείς να τα ακούσεις όταν είσαι ερωτευμένος... Να βάλεις την «Λίνα», το «Αγαπάω και Αδιαφορώ», ακόμα και το «Άμα σε λέγαν Βάσω»...
Μπορείς να τα ακούσεις όταν νιώθεις μοναξιά... Ίσως το «Γιουσουρούμ», σίγουρα το «Δε θέλω καρδιά μου να κλαις», ασφαλώς το συγκλονιστικό «Παπάκι»...
Μπορείς να τα ακούσεις για να πάρεις τα πάνω σου... Πιάσε «Δωμάτιο στο Άμστερνταμ», με το «Καταρρέω», θυμήσου ότι «Δεν πα να μας χτυπάν»...
Μπορείς να τα ακούσεις και να ονειρευτείς την Επανάσταση... Με το «Εγώ με τις ιδέες μου», με το «Venceremos», επειδή «Όλοι δηλώνετε ιδιότητα»...
Πάνω από όλα όμως, αυτό που -μάλλον- απαντάει στο ερώτημα μας για τον Άσιμο, είναι ότι μπορείς να τα ακούσεις για να νιώσεις ελεύθερος, από το πρώτο μέχρι το τελευταίο, και κανένας άλλος Έλληνας στιχουργός ή ερμηνευτής δεν μπορεί να ισχυριστεί κάτι τέτοιο... Ο Νικόλας δεν κατάφερε στο τέλος να ξεφύγει από τη φυλακή του μυαλού του και έφυγε σχεδόν δεσμώτης σαν σήμερα, στις 17 Μαρτίου του 1988, αλλά με τη στάση ζωής, το έργο, ακόμα και το μαρτυρικό του τέλος «καθάγιασε» τα ακούσματα των «χαμένων γενιών» της Ελλάδας μετά την μεταπολίτευση, έκανε πολλούς από εμάς να συνειδητοποιήσουμε ότι σε μια κοινωνία υλικών αγαθών, το συναίσθημα υπερβαίνει τα πάντα, η πραγματική ελευθερία του ανθρώπου είναι στο μυαλό και την καρδιά, ένα συγκινητικό τραγούδι (και ας επιτραπεί στον γράφοντα να κλείσει το αφιέρωμα με το αγαπημένο του ελληνικό άσμα, το «Θα 'ρθω να σε βρω») μετράει περισσότερο από χίλιες βαρύγδουπες αναλύσεις γραβατάκηδων... Σε ευχαριστούμε Νικόλα και... ρε Μπαγάσα, περνάς καλά 'κει πάνω;