MENU
Google Logo

Προσθέστε το sdna.gr ως προτιμώμενη πηγή στα αποτελέσματα αναζήτησης στην Google.

Οι «Ανθισμένες Καστανιές» (Ο π) είναι έργο του 1890, στον οποίο αποτυπώνεται μια μια μεγάλη ανθισμένη καστανιά υπό στο φως του δειλινού. Φιλοτεχνήθηκε από τον Βαν Γκογκ τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του και λίγο αφότου πήρε εξιτήριο από ψυχιατρική κλινική. Πίσω από τον ίδιο τον πίνακα, ωστόσο, κρύβεται μια μεγάλη και πολυτάραχη ιστορία που περνά από τη ναζιστική Γερμανία και φτάνει στις στρατιωτικές δικτατορίες της Αργεντινής...

Μια συμφωνία της τελευταίας στιγμής ανάμεσα στους σημερινούς ιδιοκτήτες του έργου, τα παιδιά του εύπορου ζευγαριού από την Αργεντινή, Νέλι Αριέτα και Κάρλος Πέδρο Μπλακιέρ, και τους κληρονόμους του προηγούμενου Εβραίου ιδιοκτήτη του πίνακα, οι οποίοι είχαν επιχειρήσει να αμφισβητήσουν την πώλησή του, ήταν αυτή που άνοιξε τελικά τον δρόμο για τη μεταβίβαση ενός από τα σημαντικότερα έργα της συλλογής Αριέτα-Μπλακιέρ.

«Ήταν μια περίοδος κατά την οποία εξερευνούσε τον εσωτερικό συναισθηματικό του κόσμο μέσα από τα τοπία και τους ανθρώπους που συναντούσε στο Οβέρ-σιρ-Ουάζ», δήλωνε ο Σάιμον Σο, ανώτερος σύμβουλος του οίκου δημοπρασιών Sotheby's, όταν ανακοινώθηκε ότι το έργο θα διατεθεί προς πώληση.

Μία συλλογή 480 εκατομμυρίων

Όπως γράφει η El Pais, ο προηγούμενος ιδιοκτήτης του πίνακα ήταν ο Εβραίος εκδότης Σάμιουελ Φίσερ, ο οποίος αγόρασε το έργο το 1909 και είχε ιδρύσει τον γερμανικό εκδοτικό οίκο S. Fischer Verlag. Δεκαετίες αργότερα, με την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία, η επιχείρησή του βρέθηκε αντιμέτωπη με τη λογοκρισία. Μέσα στο κλίμα διώξεων, οι απόγονοι του Φίσερ εγκατέλειψαν το Βερολίνο και κατέφυγαν στη Βιέννη, παίρνοντας μαζί τους και τον πίνακα. Τον πούλησαν το 1936 μέσω γκαλερί στο Άμστερνταμ, τρεις μήνες μετά την αναχώρησή τους από τη Γερμανία.

Μέχρι και χθες ο πίνακας αποτελούσε μέρος μιας συλλογής ιμπρεσιονιστικών και μεταϊμπρεσιονιστικών έργων, την οποία άρχισαν να συγκεντρώνουν από τη δεκαετία του 1960 η εκλιπούσα Αργεντινή συλλέκτρια Νέλι Αριέτα ντε Μπλακιέρ και ο σύζυγός της, μεγιστάνας της βιομηχανίας ζάχαρης, Κάρλος Πέδρο Μπλακιέρ. Η συλλογή αυτή διατίθεται πλέον προς πώληση από τα παιδιά τους.

Σε αυτήν περιλαμβάνονται έργα σημαντικών καλλιτεχνών, όπως οι Πολ Σεζάν, Πολ Γκογκέν, Κλοντ Μονέ, Πιερ Ογκίστ Ρενουάρ και Εντγκάρ Ντεγκά. Τα έργα χρονολογούνται από το 1875 έως το 1905 και η συνολική αξία της συλλογής εκτιμάται σε περίπου 480 εκατομμύρια δολάρια.

Μαζί με τον πίνακα «Αρλεκίνος» του Σεζάν, οι «Ανθισμένες καστανιές» αποτελούν το πολυτιμότερο έργο της συλλογής. Η δημοπρασία της Τετάρτης αναμένεται να γράψει νέο ρεκόρ στην αγορά τέχνης.

«Στα περισσότερα από 30 χρόνια που εργάζομαι στον οίκο Sotheby's, δεν είχα ποτέ το προνόμιο να διαχειριστώ μια συλλογή με τέτοιο περιεχόμενο και τόσο υψηλή καλλιτεχνική αξία», δήλωσε ο επικεφαλής του τμήματος ιμπρεσιονιστικής και μοντέρνας τέχνης του οίκου, σύμφωνα με το Associated Press.

Η απαίτηση των προηγούμενων ιδιοκτητών

Η ανακοίνωση της δημοπρασίας για τον πίνακα του Βαν Γκογκ πήρε μια απρόσμενη τροπή μία εβδομάδα πριν από την προγραμματισμένη πώληση. Τότε, οι κληρονόμοι του προηγούμενου Εβραίου ιδιοκτήτη ζήτησαν από τον Sotheby's να αποσύρει τον πίνακα, υποστηρίζοντας ότι η πώλησή του το 1936 έγινε υπό καθεστώς εξαναγκασμού, εξαιτίας των διώξεων των Ναζί.

Όπως έγραψε η δημοσιογράφος Κάθριν Χίκλεϊ στους New York Times, σε ανταπόκρισή της από το Βερολίνο στις 13 Νοεμβρίου, οι κληρονόμοι υποστήριξαν ότι η οικογένεια Φίσερ αναγκάστηκε να πουλήσει το έργο λόγω των συνθηκών που επικρατούσαν στη ναζιστική Γερμανία.

Ο δικηγόρος των κληρονόμων του Σάμιουελ Φίσερ, οι οποίοι σήμερα ζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε στην εφημερίδα ότι οι συγγενείς τους πούλησαν τον πίνακα επειδή δεν είχαν άλλη επιλογή. Στο πλαίσιο της αμφισβήτησης της πώλησης, ζήτησαν από τον Sotheby's να αποδείξει ότι το έργο είχε πωληθεί σε τιμή αντίστοιχη της πραγματικής αγοραίας αξίας του το 1936, αλλά και ότι η πώληση θα γινόταν ακόμη και αν δεν υπήρχε το ναζιστικό καθεστώς.

Αρχικά, η οικογένεια Μπλακιέρ κράτησε αποστάσεις από τις καταγγελίες της οικογένειας Φίσερ. Σε ανακοίνωσή της υποστήριξε ότι είναι ο «νόμιμος ιδιοκτήτης» του πίνακα εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια, επισημαίνοντας ότι τον απέκτησε «καλή τη πίστει» από μια κορυφαία διεθνή γκαλερί.

Η συμφωνία

Ο πίνακας εντάχθηκε στη συλλογή της οικογένειας το 1975, έναν χρόνο πριν από το στρατιωτικό πραξικόπημα που οδήγησε στην εγκαθίδρυση της τελευταίας δικτατορίας της Αργεντινής. Οι κληρονόμοι τόνισαν επίσης ότι το έργο είχε εκτεθεί δημόσια αρκετές φορές, χωρίς μέχρι τότε να έχει διατυπωθεί κάποια σχετική διεκδίκηση.

Παρά τις αρχικές επιφυλάξεις, η οικογένεια Μπλακιέρ δήλωσε πρόθυμη να συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις. Οι συζητήσεις τελικά κατέληξαν σε συμφωνία, η οποία επιτρέπει πλέον την πραγματοποίηση της δημοπρασίας, όπως ανακοίνωσε ο οίκος Sotheby's.

Ο οίκος δημοπρασιών, που ανέλαβε ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ των δύο πλευρών, αρνήθηκε να αποκαλύψει τους οικονομικούς όρους της συμφωνίας, επιβεβαίωσε όμως ότι αυτή έχει την έγκριση των κληρονόμων Φίσερ.

Η επίτευξη συμφωνίας θεωρούνταν σχεδόν αναμενόμενη. Η δημοσιογράφος και συγγραφέας Κλαριμπέλ Τερέ Μορέλ, η οποία έχει γράψει το βιβλίο «Traidores del arte» («Προδότες της Τέχνης»), είχε προβλέψει ότι οι δύο οικογένειες θα κατέληγαν σε συμβιβασμό και ότι η μία πλευρά θα λάμβανε ένα ποσοστό από τα έσοδα της πώλησης.

«Κάτι τέτοιο έχει συμβεί και σε άλλες περιπτώσεις. Μπορεί να μην είναι δίκαιο, αλλά είναι έξυπνο», είχε αναφέρει, προσθέτοντας ότι παρόμοιες υποθέσεις ενδέχεται να προκύψουν και στο μέλλον, όχι μόνο στην Αργεντινή αλλά και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Όπως εξήγησε, υπάρχουν και άλλες οικογένειες που απέκτησαν έργα τέχνης με νόμιμο τρόπο, χωρίς να γνωρίζουν ότι αυτά είχαν προηγουμένως κλαπεί, λεηλατηθεί ή πωληθεί υπό καθεστώς εξαναγκασμού.

Η Τερέ Μορέλ, γνωστή ερευνήτρια και εκπαιδεύτρια σε θέματα εγκλημάτων που σχετίζονται με έργα τέχνης στη Λατινική Αμερική, εκτιμά ότι ένας συλλέκτης που σκοπεύει να επενδύσει περίπου 180 εκατομμύρια δολάρια σε έναν πίνακα δεν επιθυμεί να συνοδεύεται η αγορά του από μια έντονα αμφιλεγόμενη ιστορία, με οικογένειες να συγκρούονται για την ιδιοκτησία του και με το έργο να συνδέεται με θανάτους και διώξεις κατά τη ναζιστική περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι καταγγελίες για τον μεγιστάνα της ζάχαρης

Η διαμάχη για τον πίνακα έφερε, ωστόσο, ξανά στο προσκήνιο και το παρελθόν της οικογένειας Μπλακιέρ, ιδιαίτερα τις καταγγελίες που είχαν διατυπωθεί σε βάρος του εκλιπόντος πατριάρχη της οικογένειας, Κάρλος Πέδρο Μπλακιέρ.

Ο μεγιστάνας της βιομηχανίας ζάχαρης είχε κατηγορηθεί για πιθανή ευθύνη στην εξαφάνιση ομάδας εργαζομένων από το εργοστάσιο ζάχαρης Ledesma, το οποίο του ανήκε, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας της Αργεντινής (1976-1983).

Το 2012, η Δικαιοσύνη τον κατηγόρησε για συμμετοχή στην παράνομη κράτηση 29 ανθρώπων στην επαρχία Χουχούι, τον Ιούλιο του 1976. Το περιστατικό είναι γνωστό ως «Νύχτα του Μπλακάουτ» (La Noche del Apagón), καθώς συνδέθηκε με διακοπές ηλεκτροδότησης που διευκόλυναν τις επιχειρήσεις των δυνάμεων ασφαλείας.

Ωστόσο, η υπόθεση δεν έφτασε ποτέ στο ακροατήριο του δικαστηρίου, ενώ ο Μπλακιέρ πέθανε το 2023.

Πηγή: ethnos.gr

«Ανθισμένη καστανιά»: Οι Ναζί και η ιστορία του πίνακα του Βαν Γκογκ που πουλήθηκε για 190,4 εκατ. δολάρια