Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου του Ιράν κατέγραψαν κατακόρυφη πτώση τον Μάιο, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων έξι τουλάχιστον ετών. Ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ στραγγαλίζει τη σημαντικότερη πηγή εσόδων της Τεχεράνης, σε μια περίοδο που μεταξύ των δύο χωρών ισχύει μια εύθραυστη εκεχειρία.
Σύμφωνα με την ανάλυση του δικτύου Al Jazeera, αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών, τον οποίο επέβαλε η Ουάσιγκτον στις 13 Απριλίου, εντάσσεται στην προσπάθεια του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να πιέσει το Ιράν ώστε να αποδεχτεί τους όρους του για μια ειρηνευτική συμφωνία. Η Τεχεράνη καταδίκασε την κίνηση αυτή ως παράνομη και χαρακτήρισε την κατάσχεση πλοίων από τις ΗΠΑ γύρω από τα λιμάνια της ως πράξη «πειρατείας».
Η αμερικανική παρέμβαση ακολούθησε το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν για τα πλοία των περισσότερων χωρών, μετά την έναρξη των αμερικανο-ισραηλινών επιθέσεων στις 28 Φεβρουαρίου. Αυτή η στενή θαλάσσια δίοδος αποτελεί την κύρια πύλη του Κόλπου προς τον ανοιχτό ωκεανό, από όπου κανονικά διακινείται περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η συγκεκριμένη διακοπή προκάλεσε άλμα στις διεθνείς τιμές της ενέργειας και περιόρισε δραστικά τις εξαγωγές των βασικών πετρελαιοπαραγωγών χωρών του Κόλπου, όπως της Σαουδικής Αραβίας, του Κουβέιτ, του Ιράκ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το Ιράν κατάφερε σε μεγάλο βαθμό να συνεχίσει τη ροή των δικών του εξαγωγών. Καθώς ελάχιστοι ανταγωνιστές μπορούσαν να μεταφέρουν φορτία μέσω του στενού, οι ιρανικές εξαγωγές διατηρήθηκαν σε υψηλά επίπεδα καθ’ όλη τη διάρκεια του Μαρτίου και σε ένα μέρος του Απριλίου, ενώ οι αυξημένες τιμές του πετρελαίου εκτόξευσαν τα έσοδα της χώρας.
Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν πλέον ότι η εικόνα αυτή ανατράπηκε από τη στιγμή που οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Οι εξαγωγές πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ καλύπτουν περίπου το 80% των συνολικών ιρανικών εξαγωγών. Τα τελευταία ναυτιλιακά δεδομένα δείχνουν ότι ο αποκλεισμός έχει μειώσει δραματικά τον όγκο του αργού πετρελαίου που μπορεί να διαθέσει το Ιράν στη διεθνή αγορά, και κυρίως στην Κίνα, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή του.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι επιπτώσεις του αποκλεισμού αρχίζουν πλέον να πλήττουν σοβαρά την ιρανική οικονομία, εγείροντας ερωτήματα για το πόσο ακόμη θα αντέξει το Ιράν το κόστος του πολέμου.
Πώς επηρεάστηκαν οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου από τον αμερικανικό αποκλεισμό;
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας αναλύσεων εμπορικών δεδομένων Kpler, οι εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων έπεσαν από τα σχεδόν 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (bpd) σε λιγότερα από 300.000 bpd τον Μάιο. Για τη σύγκριση αυτή, η Kpler βασίστηκε στα δεδομένα των 40 ημερών που προηγήθηκαν της έναρξης του αποκλεισμού.
Η κατάρρευση αυτή σημειώθηκε παρά το γεγονός ότι το Ιράν είχε ευνοηθεί αρχικά από την αναταραχή στο Στενό του Ορμούζ. Όταν η Τεχεράνη έκλεισε τη στρατηγική αυτή δίοδο μετά το ξέσπασμα του πολέμου, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εκτινάχθηκαν. Το Ιράν συνέχισε να εξάγει το δικό του πετρέλαιο μέσω του στενού, ενώ ο αποκλεισμός των υπόλοιπων παραγωγών του Κόλπου ώθησε τις τιμές ακόμη ψηλότερα.
Πριν από την επιβολή του αποκλεισμού, οι ιρανικές εξαγωγές κινούνταν σε σχετικά υψηλά επίπεδα κατά τον Μάρτιο και το μεγαλύτερο μέρος του Απριλίου, επωφελούμενες από την άνοδο των τιμών που προκάλεσε το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ για κάθε άλλη ναυτιλιακή δραστηριότητα.
Οι τύποι του ιρανικού αργού πετρελαίου πωλούνταν γενικά πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι, ξεπερνώντας ενίοτε και τα 100 δολάρια.
Με μια συντηρητική αποτίμηση στα 90 δολάρια το βαρέλι, οι εξαγωγές των 300.000 βαρελιών την ημέρα απέφεραν έσοδα γύρω στα 27 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως, δηλαδή περίπου 837 εκατομμύρια δολάρια συνολικά για τον Μάιο.
Το ποσό αυτό συνιστά κατακόρυφη πτώση σε σχέση με τις αρχές του έτους. Τον Μάρτιο, όταν οι εξαγωγές έφταναν κατά μέσο όρο τα 1,84 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, το Ιράν εισέπραττε περίπου 165,6 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως, αγγίζοντας τα 5,13 δισεκατομμύρια δολάρια τον μήνα εκείνο.
Τον Απρίλιο, ο μέσος όρος των εξαγωγών διαμορφώθηκε στα 1,34 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, αποφέροντας περίπου 120,6 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως, ή περίπου 3,62 δισεκατομμύρια δολάρια συνολικά τον μήνα.
Σύμφωνα με την επιθεώρηση Lloyd’s List, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα πετρελαϊκά έσοδα του Ιράν για τον Μάιο ήταν μειωμένα κατά περίπου 84% σε σύγκριση με τον Μάρτιο, αποτυπώνοντας το μέγεθος της οικονομικής ζημιάς που προκαλεί ο αποκλεισμός.
Αν μάλιστα το Ιράν υπολόγιζε ότι τα μηνιαία έσοδά του θα παρέμεναν στα επίπεδα του Μαρτίου, η συνολική απώλεια για τους μήνες Απρίλιο και Μάιο αγγίζει τα 5,8 δισεκατομμύρια δολάρια.
Σε δηλώσεις της στο Al Jazeera, η Kpler επεσήμανε ότι, παρόλο που ο αποκλεισμός έχει περιορίσει δραστικά τις νέες φορτώσεις από το Ιράν, τα επίσημα στοιχεία ενδέχεται να μην αποτυπώνουν το σύνολο του πετρελαίου που φτάνει στους τελικούς προορισμούς. Αυτό συμβαίνει καθώς ορισμένα φορτία μεταγγίζονται από πλοίο σε πλοίο (STS) στα ανοιχτά της Μαλαισίας, αφότου εξέλθουν από τα ιρανικά χωρικά ύδατα.
Συνεχίζει το Ιράν να παράγει πετρέλαιο;
Προς το παρόν, ναι σύμφωνα με το δημοσίευμα του δικτύου του Al Jazeera. Ωστόσο, η Τεχεράνη αναγκάζεται πλέον να αποθηκεύει το αργό πετρέλαιο που της μένει απούλητο.
Ο Marc Ayoub, ερευνητής και σύμβουλος ενεργειακής πολιτικής, ανέφερε στο Al Jazeera ότι «το Ιράν χρησιμοποιεί στρατηγικά την αποθηκευτική χωρητικότητα που του έχει απομείνει. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο αποκλεισμός λειτουργεί, αλλά η πραγματική πίεση θα ασκηθεί όταν αρχίσει να εξαντλείται η αποθηκευτική χωρητικότητα».
Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ποσοτήτων αποθηκεύεται σε δεξαμενόπλοια στη θάλασσα. Σύμφωνα με την Kpler, περίπου 147 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε πλωτές αποθήκες. Από αυτά, περίπου 67 εκατομμύρια βαρέλια παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν, αδυνατώντας να διασπάσουν τη γραμμή του αμερικανικού αποκλεισμού.
Έτσι, το Ιράν χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο τα δεξαμενόπλοια ως προσωρινές αποθήκες, φορτώνοντας το πετρέλαιο στα πλοία τα οποία παραμένουν αγκυροβολημένα στα ανοιχτά, ενόσω η χώρα αναζητά τρόπους διοχέτευσης των φορτίων στην αγορά.
Πώς καταφέρνουν ορισμένες εξαγωγές να διαφεύγουν και αν μπορεί να συνεχιστεί αυτό;
Περίπου 300.000 βαρέλια την ημέρα κατάφεραν να περάσουν απαρατήρητα από τον αμερικανικό αποκλεισμό τον Μάιο.
«Ορισμένα πλοία έχουν περάσει ακόμα τα θαλάσσια σύνορα από τότε που ξεκίνησε ο αποκλεισμός», εξήγησε ο κ. Ayoub. «Το Ιράν έχει βρει τρόπους να παρακάμψει ορισμένους περιορισμούς, γι' αυτό και οι εξαγωγές συνεχίζονται, αν και σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα.»
Κατά τον ίδιο, η άμεση επίπτωση του αποκλεισμού δεν εντοπίζεται στη διακοπή της παραγωγής, αλλά στο πάγωμα των χρηματικών ροών από τις πωλήσεις, ειδικά προς την Κίνα. «Αυτό είναι επώδυνο μακροπρόθεσμα, αλλά δεν προκαλεί απαραίτητα άμεσο οικονομικό σοκ», συμπλήρωσε.
Το Ιράν και η Κίνα έχουν επενδύσει χρόνια στην ανάπτυξη χερσαίων εμπορικών οδών, προκειμένου να περιορίσουν την εξάρτησή τους από θαλάσσια περάσματα όπως το Στενό του Ορμούζ και το Στενό της Μαλάκκα.
Ωστόσο, οι αναλυτές θεωρούν απίθανο να υποκαταστήσει το σιδηροδρομικό δίκτυο τις θαλάσσιες εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν. Τα περισσότερα εμπορικά τρένα που εκτελούν το δρομολόγιο Κίνα-Ιράν μεταφέρουν βιομηχανικά στοιχεία και καταναλωτικά προϊόντα, όχι αργό πετρέλαιο.
Παράλληλα υπάρχουν σοβαρά προβλήματα εφοδιαστικής αλυσίδας (logistics). Τα κυριότερα πετρελαϊκά κοιτάσματα του Ιράν βρίσκονται στα νότια της χώρας, ενώ τα κινεζικά διυλιστήρια που έχουν τη δυνατότητα να επεξεργαστούν το ιρανικό αργό είναι συγκεντρωμένα στην ανατολική ακτή της Κίνας, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τις σιδηροδρομικές γραμμές της Κεντρικής Ασίας.
Μια τυπική σιδηροδρομική αποστολή πετρελαίου μεταφέρει από 60.000 έως 70.000 βαρέλια. Με την τιμή στα 90 δολάρια, ένα φορτίο 70.000 βαρελιών αξίζει περίπου 6,3 εκατομμύρια δολάρια. Αντίθετα, ένα κοινό δεξαμενόπλοιο μεταφέρει πάνω από 600.000 βαρέλια αργού, ενώ ένα υπερδεξαμενόπλοιο (VLCC) μπορεί να ξεπεράσει τα 2 εκατομμύρια βαρέλια σε ένα μόνο ταξίδι. Με απλά λόγια, θα απαιτούνταν δεκάδες τρένα για να μεταφέρουν τον όγκο πετρελαίου που χωράει σε ένα και μόνο πλοίο.
Μπορεί το Ιράν να αντέξει αυτό το οικονομικό πλήγμα;
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ο αποκλεισμός έχει εξελιχθεί σε μια μάχη αντοχής για το ποια πλευρά θα λυγίσει πρώτη οικονομικά. Αν και η απώλεια των πετρελαϊκών εσόδων στερεί σταδιακά από την Τεχεράνη τη δυνατότητα να χρηματοδοτεί τις στρατιωτικές της επιχειρήσεις και να στηρίζει την πολεμική της οικονομία, το κόστος αυτού του αποκλεισμού δεν επιβαρύνει μόνο το Ιράν.
Η παρατεταμένη εμπλοκή στο Στενό του Ορμούζ εμποδίζει και τους υπόλοιπους μεγάλους παραγωγούς του Κόλπου να εξάγουν ομαλά τα προϊόντα τους. Αυτό συντηρεί τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα παγκοσμίως, προκαλώντας ασφυκτικές πιέσεις στη διεθνή οικονομία, η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις αγορές των ΗΠΑ.
«Η πίεση αρχίζει τώρα στο Ιράν», σημείωσε ο κ. Ayoub. «Το ερώτημα είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αντέξουν τις ευρύτερες οικονομικές συνέπειες για αρκετό καιρό ώστε αυτή η πίεση να έχει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Όποια συμφωνία και αν προκύψει τελικά, το κεντρικό ζήτημα παραμένει ποιος ελέγχει το στενό», κατέληξε. «Είτε το Ιράν διατηρήσει την επιρροή του πάνω του με τη μία ή την άλλη μορφή, είτε η αντιπαράθεση θα συνεχιστεί για μήνες.»
Πηγή: ethnos.gr
