«Για τους Τούρκους, η πατρίδα δε σημαίνει ούτε Τουρκία, ούτε Τουρκεστάν. Πατρίδα είναι μια μεγάλη και αιώνια χώρα – το Τουράν!» Αυτοί είναι οι πρώτοι στίχοι του ποιήματος «Τουράν», που γράφτηκε το 1911 από τον Ζίγια Γκιόκαλπ. Ο συγκεκριμένος ποιητής θεωρείται από τους θεμελιωτές της έννοιας του «παντουρκισμού», δηλαδή της άποψης ότι όλα τα τουρκογενή έθνη του πλανήτη δεν είναι παρά μόνο παρακλάδια της ίδιας φυλής, των Τούρκων.
Η έννοια αυτή του παντουρκισμού είναι κανόνας στην τουρκική ομοσπονδία μπάσκετ κι αυτό αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων. Εκτός από την ανάδειξη ντόπιων ταλέντων, ειδικά τα τελευταία 30 χρόνια η τουρκική ομοσπονδία μπάσκετ έχει ανοιχτά τα μάτια της στο γεωγραφικό «Τουράν», δηλαδή στις περιοχές αυτές του κόσμου που είτε μετακινούνταν τουρκογενείς πληθυσμοί (Κεντρική Ασία), είτε υπήρχαν για αιώνες τμήματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (κυρίως η περιοχή των Βαλκανίων).
Η Τουρκία, επίσης, έστρεψε το βλέμμα της και στην περιοχή της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης, όπου έχουν εγκατασταθεί μετανάστες τουρκικής καταγωγής, και έχει συμπεριλάβει στις κατά καιρούς ομάδες της και παιδιά που γεννήθηκαν εκεί. Επίσης έχει αξιοποιήσει παιδιά που γεννήθηκαν μεν σε άλλη χώρα, αλλά έζησαν από μικρά στην Τουρκία.
Με λίγα λόγια, η Τουρκία στο θέμα της «τουρκοποίησης» μπασκετμπολιστών ξεχειλώνει την έννοια της «συμπερίληψης», ώστε να χωράει όλους όσους μπορούν να βοηθήσουν. Κι αυτό, φυσικά, δεν γίνεται μόνο στο μπάσκετ, αλλά σε πολλά σπορ.
Στην εθνική ομάδα της Τουρκίας που θα αντιμετωπίσουμε στον ημιτελικό του Eurobasket υπάρχουν όχι ένας και δύο, αλλά έξι (!) παίκτες διαφόρων κατηγοριών που αναφέραμε προηγουμένως. Ας τους δούμε έναν-έναν:
Σέιν Λάρκιν: Ο «νατουραλιζέ» της ομάδας, Αμερικανός υπήκοος μέχρι τα 28 του, έλαβε το τουρκικό διαβατήριο το 2020 με αποκλειστικό σκοπό να βοηθήσει την εθνική Τουρκίας. Ήταν ο τρίτος στη σειρά Αμερικανός που μπήκε σ’ αυτή τη διαδικασία, μετά τον Μπόμπι Ντίξον (ο οποίος άλλαξε και το όνομά του, το έκανε Αλί Μουχάμεντ) και τον Σκότι Γουίλμπεκιν, που πήρε διαβατήριο δύο χρόνια νωρίτερα από τον Λάρκιν και αποτελεί τη «ρεζέρβα» του γκαρντ της Έφες, αν δεν μπορεί εκείνος να αγωνιστεί.
Κενάν Σιπαχί: Γεννημένος στην Πρίστινα του Κοσόβου από τους αλβανόφωνους Τζελάλ και την Μπισέρα Σπαχίου, εκεί ξεκίνησε κι έμαθε το μπάσκετ και «μετακόμισε» στην Τουρκία σε ηλικία 15 ετών ως τεράστιο ταλέντο, τον ανακάλυψε η Τόφας Μπούρσα. Πριν συμπληρώσει τα 16 έλαβε την τουρκική υπηκοότητα και αγωνίστηκε στις μικρές εθνικές ομάδες.
Αντέμ Μπόνα: Το 2003 στο Λάγος της Νιγηρίας γεννήθηκε το πέμπτο και τελευταίο παιδί της οικογένειας Οκόρο, ο οποίος πήρε το όνομα Ικετσούκου Στάνλεϊ. Τον ανακάλυψε τυχαία μέσω ενός μικρού video o Τούρκος προπονητής Τουρκάι Τσακίρογλου και επικοινώνησε αμέσως με την τουρκική ομοσπονδία μπάσκετ. Χωρίς να έχει καμία σχέση με τη χώρα, ο Στάνλεϊ μετακόμισε στα 13 του στην Τουρκία, αφήνοντας στη Νιγηρία την υπόλοιπη οικογένεια. Έπαιξε για έναν χρόνο μόνο στην Καρσίγιακα στη Σμύρνη, μόνο και μόνο για να καταχωρηθεί ως Τούρκος, και στη συνέχεια πήγε στις ΗΠΑ όπου έπαιξε σε γυμνάσιο και κολέγιο (UCLA).
Ερτζάν Οσμάνι: Γεννημένος το 1998 στο Μπαϊράμ Κούρι της Αλβανίας, ξεκίνησε εκεί να παίζει μπάσκετ και λόγω ταλέντου μετακόμισε στο γειτονικό Κόσοβο, όπου (λόγω πρώην γιουγκοσλαβικού background) είναι πιο ανεπτυγμένο το σπορ. Στα 16 του τον «τσίμπησε» η Μπαντίρμα από την ομάδα Τζούνιορ 6 της Πρίστινα.
Τζέντι Οσμάν: Γεννήθηκε στην Οχρίδα της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας το 1995, από Τούρκο πατέρα και Βόσνια μητέρα, και μετακόμισε στο Σαράγεβο σε πολύ μικρή ηλικία. Η διαδικασία απόκτησης υπηκοότητας ήταν πολύ πιο εύκολη λόγω της καταγωγής του πατέρα του.
Ομέρ Γιούρτσεβεν: H πιο απλή περίπτωση. Γεννήθηκε μεν στην Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν, αλλά και οι δύο γονείς του είναι Τούρκοι, και μετακόμισαν στην Τουρκία όταν ο Ομέρ ήταν ακόμα παιδί.
Οι δύο τελευταίες περιπτώσεις, των παικτών του Παναθηναϊκού, προφανώς δεν είναι ίδιες με τις προηγούμενες, επειδή οι παίκτες έχουν σαφή πατρική τουρκική ρίζα και σύμφωνα με τους νόμους της Τουρκίας «δικαιούνται» την ιθαγένεια από τη γέννησή τους.
Φυσικά πρέπει να θυμίσουμε και τα προηγούμενα. Διότι η «εικόνα» της εθνικής Τουρκίας να έχει στις τάξεις της πολλούς παίκτες που πήραν την υπηκοότητα και το διαβατήριο λόγω του μπάσκετ και της θρησκείας τους και όχι της ακραιφνούς τουρκικής καταγωγής τους, δεν είναι τυχαία. Δεν συμπεριλαμβάνουμε, δηλαδή, παίκτες όπως ο Κενάν Βεϊσέλογλου ή ο Ενές Καντέρ, ο οποίοι γεννήθηκαν σε Γερμανία και Ελβετία αντίστοιχα από Τούρκους γονείς.
Ο πρώτος ήταν ο Μίρσαντ Τουρκτσάν. Γεννήθηκε στο Νόβι Παζάρ της Σερβίας ως Μίρσαντ Γιάχοβιτς το 1976 από γονείς καταγεγραμμένους ως «Βόσνιους» σύμφωνα με τα όσα ίσχυαν τότε στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Στα 16 του έκανε το ταξίδι στην Τουρκία και πολιτογραφήθηκε Τούρκος, λόγω της σωματοδομής του (ήταν από τότε 2μ.06) και του μπασκετικού του ταλέντου, που είχε ανακαλυφθεί από την Έφες Πίλσεν. Στο Eurobasket του 2003 στη Σουηδία, όπου η Σερβία έπαιξε αντίπαλος της Τουρκίας σε νοκ-άουτ ματς για την οκτάδα, ο Τουρκτσάν δεχόταν επί δίωρο χυδαία υβριστικά συνθήματα επειδή «πρόδωσε» την χώρα που γεννήθηκε και έπαιζε στην αντίπαλο.
Η περιοχή της Βοσνίας υπήρχε προνομιακός χώρος για την αξιοποίηση μιας ρευστής «τουρκικής» καταγωγής, αν και αυτή δεν μπορούσε να αποδειχτεί. Ο Εμίρ Πρέλτζιτς (ο οποίος παίζει ακόμη μπάσκετ) και ο Ταρίκ Μπιμπέροβιτς (που πήρε το διαβατήριο το 2024) είναι τα δύο πιο λαμπρά παραδείγματα παικτών από την συγκεκριμένη χώρα που πήραν διαβατήριο κι έπαιξαν στην εθνική ομάδα. Από την περιοχή των Βαλκανίων πήραν διαβατήριο και ο Άντιτς Μπετσιράγκιτς (ο οποίος κάθισε στον πάγκο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης σ’ αυτή τη διοργάνωση με το τουρκικό του όνομα Αζίζ Μπεκίρ), μέχρι και ο Σκοπιανός Πέταρ Ναουμόσκι (ή Ναμίκ Πολάτ), αλλά αυτοί είχαν προλάβει να κάνουν συμμετοχές στις εθνικές τους ομάδες και δεν αγωνίστηκαν για την Τουρκία.
Από το Αζερμπαϊτζάν, επίσης, προερχόταν ο Ρασίμ Μπασάκ, ο οποίος έπαιξε σαν γηγενής με την Τουρκία στο Eurobasket του 2003. Στη συνέχεια πήρε ειδική άδεια από τη FIBA και «επέστρεψε» στην εθνική του Αζερμπαϊτζάν, στην οποία θα έπρεπε να αγωνιστεί εξαρχής. Και από την Αλβανία ήταν ο Ερμάλ Κούτσο, ο οποίος το 1997 πήρε τουρκική υπηκοότητα και έπαιξε στην εθνική για μία τριετία (2005-07) ενώ δεν είχε καμία σχέση (άλλαξε και το όνομά του σε Ερμάλ Κούρτογλου) μέχρι το 2010, όπου ζήτησε και πήρε άδεια από τη FIBA να αγωνιστεί για την Αλβανία.
Ειδική αναφορά πρέπει να γίνει στον Ερσάν Ιλιασόβα, τον πρώην συμπαίκτη του Γιάννη Αντετοκούνμπο στους Μιλγουόκι Μπακς κι έναν από τους σημαντικότερους παίκτες της γειτονικής μας χώρας την περασμένη δεκαετία. Όπως προέκυψε από «έρευνες», ο Ιλιασόβα γεννήθηκε το 1987 στο Εσκισεχίρ της Τουρκίας από γονείς που έχουν καταγωγή από τους Τάταρους της Κριμαίας. Αυτή είναι η επίσημη ιστορία. Η ανεπίσημη λέει ότι ένα παιδί με όνομα Αρσέν Ιλιάσοβ, γεννημένο το 1984, μπήκε στην Τουρκία από την Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν τον Αύγουστο του 2002 και μετά… εξαφανίστηκε από προσώπου γης. Την ίδια περίοδο ένας χωρικός στο Εσκισεχίρ πήγε στο δημοτολόγιο και τους είπε ότι… είχε ξεχάσει να δηλώσει τη γέννηση του 15χρονου τότε παιδιού του, ονόματι Ερσάν Ιλιασόβα! Όσο τραβηγμένο κι αν ακούγεται, η FIBA δέχεται αυτή την εκδοχή ως σωστή και τον Ερσάν Ιλιασόβα τον καταχωρεί ως γεννημένο το 1987.
Και για το τέλος, ένας ακόμα αστερίσκος: Ο ίδιος ο πρόεδρος της τουρκικής ομοσπονδίας μπάσκετ Χέντο Τούρκογλου γεννήθηκε μεν στο Γκαζιοσμάνπασα της Πόλης, αλλά από Βόσνιους γονείς! Ο πατέρας του έχει καταγωγή από τη Σερβία και μεγάλωσε στη Βόρεια Μακεδονία πριν μετακομίσει στην Κωνσταντινούπολη και αλλάξει το επώνυμό του από Ραμίτσεβιτς σε Τούρκογλου.
