Χωρίς στρατιωτικές συγκρούσεις στους δρόμους, η Ελλάδα πέρασε μέσα σε μία νύχτα από την πολιτική αστάθεια στη δικτατορία.
Ως άμεση αιτιολογία χρησιμοποιήθηκαν η γενική απεργία που είχε προκηρυχθεί για τις 5 Αυγούστου και ο υποτιθέμενος κίνδυνος κομμουνιστικής εξέγερσης. Πίσω από αυτά βρισκόταν το βαθύ πολιτικό αδιέξοδο που είχαν προκαλέσει οι εκλογές του Ιανουαρίου του 1936, στις οποίες ούτε οι βενιζελικοί ούτε οι βασιλόφρονες είχαν εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Από πρωθυπουργός, δικτάτορας
Ο Μεταξάς είχε διοριστεί πρωθυπουργός λίγους μήνες νωρίτερα, παρότι το Κόμμα των Ελευθεροφρόνων, του οποίου ηγούνταν, διέθετε περιορισμένη εκλογική επιρροή. Στις 4 Αυγούστου εξασφάλισε την έκδοση βασιλικών διαταγμάτων που ανέστελλαν άρθρα του Συντάγματος και του επέτρεπαν να κυβερνά χωρίς Βουλή.
Το Κοινοβούλιο διαλύθηκε, η δράση των πολιτικών κομμάτων απαγορεύτηκε και οι αντίπαλοι του καθεστώτος οδηγήθηκαν σε συλλήψεις, φυλακίσεις και εξορίες. Η καταστολή στράφηκε κυρίως εναντίον των κομμουνιστών, χωρίς να περιορίζεται σε αυτούς. Υπό τον υπουργό Ασφαλείας Κωνσταντίνο Μανιαδάκη, εφαρμόστηκαν βασανισμοί και οργανώθηκε ένα εκτεταμένο δίκτυο παρακολούθησης των αντιφρονούντων.
Λογοκρισία και «Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός»
Ο Τύπος, το θέατρο, η λογοτεχνία και η πνευματική ζωή τέθηκαν υπό αυστηρό έλεγχο. Βιβλία απαγορεύτηκαν, εφημερίδες έκλεισαν ή υποχρεώθηκαν να ευθυγραμμιστούν με την κυβερνητική προπαγάνδα και η δημόσια κριτική προς το καθεστώς ουσιαστικά εξαφανίστηκε.
Κεντρικός ιδεολογικός άξονας ήταν η δημιουργία του λεγόμενου «Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού», ο οποίος υποτίθεται ότι θα συνέδεε την αρχαία Ελλάδα, το Βυζάντιο και το σύγχρονο κράτος. Η ρητορική του καθεστώτος στηριζόταν στον εθνικισμό, τον αντικομμουνισμό, τη στρατιωτική πειθαρχία, τη θρησκεία και την προσωπολατρία γύρω από τον Μεταξά.
Ιδιαίτερο ρόλο είχε η Εθνική Οργάνωση Νεολαίας – ΕΟΝ, που ιδρύθηκε το 1936 και επιχείρησε να διαμορφώσει τους νέους σύμφωνα με τις αρχές της υπακοής, της πειθαρχίας και της αφοσίωσης στον ηγέτη και στο κράτος. Η οργάνωση και οι δημόσιες τελετές της δανείζονταν πρότυπα και σύμβολα από τα αυταρχικά και φασιστικά καθεστώτα της εποχής.
Το «Όχι» και η ιστορική αποτίμηση
Η απόρριψη του ιταλικού τελεσιγράφου από τον Μεταξά, στις 28 Οκτωβρίου 1940, οδήγησε την Ελλάδα στον ελληνοϊταλικό πόλεμο και ταυτίστηκε με την ευρύτερη λαϊκή βούληση αντίστασης. Η απόφαση αυτή άφησε ισχυρό αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη, χωρίς όμως να αναιρεί τον δικτατορικό χαρακτήρα της διακυβέρνησής του.
Η ακριβής ιδεολογική κατάταξη της 4ης Αυγούστου εξακολουθεί να απασχολεί τους ιστορικούς. Το καθεστώς δεν διέθετε ένα μαζικό κυβερνητικό κόμμα αντίστοιχο με εκείνα της ναζιστικής Γερμανίας ή της φασιστικής Ιταλίας, υιοθέτησε όμως πολλές από τις πρακτικές, τα σύμβολα και τις μεθόδους πολιτικής κινητοποίησής τους. Έχει γι’ αυτό περιγραφεί και ως ένα υβριδικό αυταρχικό καθεστώς, που κινήθηκε ανάμεσα στην παραδοσιακή μοναρχική δικτατορία και στον ευρωπαϊκό φασισμό του Μεσοπολέμου.
Πηγή: newsbeast.gr
