Ήταν ένα ματς. Ένα ποδοσφαιρικό ματς. 90 λεπτά. Δύο ομάδες. Φίλοι. Γάλλοι που θα μπορούσαν να παίζουν στο Μαρόκο. Μαροκινοί που θα μπορούσαν να παίζουν στην Γαλλία. Κάποιοι είχαν διπλή υπηκοότητα. Κάποιοι θα μπορούσαν να έχουν διπλή υπηκοότητα. Δεν είναι εχθροί. Δεν είναι καν πολιτικοί αντίπαλοι. Είναι άνθρωποι. Κάποιοι γεννήθηκαν στη μία χώρα. Κάποιοι στην άλλη. Κάποιοι μετανάστευσαν. Κάποιοι όχι. Το προηγούμενο Σάββατο πανηγύρισαν μαζί. Μια σημαία του Μαρόκου. Μια σημαία της Γαλλίας. Τα τρία χρώματα της Γαλλίας. Το κόκκινο του Μαρόκου. Τα Ηλύσια Πεδία χωρούσαν όποιον ήθελε να γιορτάσει – δεν είχε σημασία πού είχε γεννηθεί, πού είχε μεγαλώσει ή από πού καταγόταν. Αρκεί να είχε διάθεση να γιορτάσει… Από όσα υπάρχουν να ενώνουν τους ανθρώπους, ένα φαντάζει πάντα ικανό να τους χωρίζει: Η άγνοια!
Ο Αμπντέλ είναι 48 ετών. Έχει το δικό του μανάβικο στο βόρειο Παρίσι, σε μια από τις πιο ποικιλόμορφες γειτονιές της γαλλικής πρωτεύουσας. Το κληρονόμησε από τους γονείς τους, ήταν το μικρό μαγαζί που κατόρθωσαν να ανοίξουν αφότου μετανάστευαν στην Γαλλία στις αρχές της δεκαετίας του ’50. Οι περαστικοί τον βλέπουν στη διάρκεια μιας βιντεοκλήσης. Είναι ο ξάδερφός του σε ένα χωριό στην οροσειρά του Άτλαντα, στο Μαρόκο. «Αν κερδίσει το Μαρόκο, θα γραφτεί ιστορία, μια αφρικανική χώρα θα είναι στον τελικό. Αν κερδίσει η Γαλλία, τότε θα έχει τη δυνατότητα να διατηρήσει το στέμμα της. Σε κάθε περίπτωση, θα έχω λόγο να πανηγυρίσω».
Είναι μια από τις χιλιάδες, αν όχι εκατομμύρια, περιπτώσεις που μπορείς να βρεις στη Γαλλία. Ο πληθυσμός των μαροκινών μεταναστών είναι κοντά στο μισό εκατομμύριο και εκείνος της δεύτερης ή και τρίτης γενιάς αγγίζει τα δύο εκατομμύρια. Περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης και λογικό. Η διαδρομή της Γαλλίας και του Μαρόκο είναι εδώ και κοντά έναν αιώνα κοινή. Στο Μαρόκο υπάρχουν γαλλόφωνα σχολεία, τα οποία έχουν ως κύρια γλώσσα τα γαλλικά και δεύτερη γλώσσα τα αραβικά. Σχεδόν το 57% των σπουδαστών που επιλέγουν να φύγουν από την πατρίδα τους, έχουν προορισμό κάποιο γαλλικό πανεπιστήμιο. Άνθρωποι ψάχνουν καθημερινά ένα καλύτερο μέλλον στη Γαλλία. Το βρίσκουν. Εκεί που δεν υπάρχουν στερεοτυπικές εγκαθιδρυμένες απόψεις και συμπεριφορές, υπάρχει το μέλλον.
«Οι περισσότεροι Μαροκινοί φοιτητές έχει αποδεχτοί με αγάπη και σεβασμό», θα πει η Κένζα Μπαρταλί, επικοινωνιολόγος στη Ραμπάτ, η οποία έζησε για δύο χρόνια στο Παρίσι, στη Νις και στην Τουλόν, ενώ έκανε το master της. Δε σημαίνει, όμως, ότι όλοι ασπάζονται τη γνώμη της. «Θα δείξουμε σε όλο τον κόσμο ότι το Μαρόκο δεν είναι πια η πίσω αυλή της Γαλλίας», φωνάζει ο Χιντ Σαμπουνί, καθηγητής αγγλικών στην πρωτεύουσα της αφρικανικής χώρας. Ανήκει κι εκείνος στην μειοψηφία που θεωρεί ότι υπάρχει ακόμα ρατσισμός, προκατάληψη, και έλλειψη ευκαιριών στον εργασιακό τομέα.
Και κάπως έτσι ξεκινούν τα προβλήματα… Με όλες τις σχεδόν ιδρυματοποιημένες απόψεις, που ναι μεν εκφράζονται από μειοψηφία, αλλά οδηγούν σε καταστάσεις όπως η χθεσινοβραδινή στη Γαλλία. Οδηγούν σε φασαρίες. Οδηγούν σε συμπλοκές. Οδηγούν στο θάνατο. Διότι ο θάνατος είναι πάντα πολύ πιο κοντά απ’ όσο φανταζόμαστε…
The great replacement!
Ο πυρήνας του κακού. Αυτό το τρομακτικό αφήγημα που θέλει τη χριστιανική κοινότητα να αντικαθίσταται ανά τον κόσμο από μουσουλμανικές μειονότητες. Ακόμα χειρότερα; Το τρομακτικό αφήγημα που θέλει τη λευκή κοινότητα της Ευρώπης να αντικαθίσταται από μη λευκούς. Ο φόβος της συμπερίληψης. Η ψευδαίσθηση της ιδιοκτησίας. Μην το αφορίζετε ως γενικό κακό που συμβαίνει κάπου, κάπως, κάποτε. Κοιτάξτε γύρω σας. Συμβαίνει παντού. Οι Μαροκινοί δεν είχαν δικαίωμα να πανηγυρίζουν στη Γαλλία. «Δείτε όλους αυτούς έξω. Είναι η μεγάλη αντικατάσταση. Δεν είμαστε πια στην Γαλλία». Δεν είναι μυστικό πόση απήχηση έχει η ακροδεξιά ρητορική στην Γαλλία. Δεν ήταν μυστικό τι θα συνέβαινε χθες το βράδυ, έπειτα από τα μηνύματα που αναπαράχθηκαν το προηγούμενο Σάββατο. Δεν είναι, άλλωστε, μυστικό ότι οι περισσότερες συλλήψεις που έγιναν αφορούν άτομα με ακροδεξιές πολιτικές πεποιθήσεις.
Οι ταραχοποιοί και οι χθεσινοβραδινές φασαρίες έχουν, ήδη, χαρακτηριστεί ως ρατσιστική βία, τόσο στο Παρίσι όσο και στις υπόλοιπες πόλεις. 40 ακροδεξιοί συνελήφθησαν ενώ προσπαθούσαν να φτάσουν στα Ηλύσια Πεδία. Το σχέδιο έμοιαζε οργανωμένο. Χαρακτηρίστηκε ως τέτοιο από δεκάδες πολιτικά και νομικά πρόσωπα της Γαλλίας στο twitter. Η κυβέρνηση (σχεδόν) το περίμενε. 10.000 αστυνομικοί ήταν έτοιμοι να επέμβουν ανά τη Γαλλία. Οι μισοί ήταν μόνο στο Παρίσι και στα γύρω προάστια. Δεν κατάφεραν και πολλά. Το μίσος πάντα κερδίζει. Και παρότι φαντάζει ως τέτοιο, όχι δεν είναι πολιτικό μίσος. Δεν πηγάζει στο παρελθόν, δεν έχει θρέψει γενιές και γενιές – δεν έχει σχέση σε πολύ απλό επίπεδο, με την υποβόσκουσα κόντρα που πάντα θα υπάρχει μεταξύ Αλγερινών και Γάλλων.
Το Μαρόκο ήταν και παραμένει πάντα κάτι διαφορετικό.
Η… φιλική αποικία!
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα από την ελληνική ιστορία για να μπορέσουμε να κάνουμε την αντιπαραβολή. Πάντα θεωρούσαμε ή τουλάχιστον έτσι μας έμαθαν να θεωρούμε ότι κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, οι περιοχές/πόλεις/νησιά που ήκμασαν ή αν μη τι άλλο δεν παράκμασαν ήταν όσα δεν έπεσαν στον τουρκικό ζυγό. Όσα έμειναν ως το τέλος κομμάτια της ενετοκρατίας ή άργησαν να κατακτηθούν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Κάπως έτσι είναι και η Γαλλία για το Μαρόκο. Ήταν ο φιλικός κατακτητής. Και το Μαρόκο, αποικία της Γαλλίας από το 1912 ως το 1956, ήταν ο ελεύθερος κατακτημένος. Ο ανεξάρτητος, κάτι που μετέφραζε το χθεσινό ματς περισσότερο ως μια γιορτή των δύο χωρών, παρά ως ένα ματς εκδίκησης.
«Μπορεί να σου προκαλέσει ζαλάδα. Δεκαετίες ιστορίας θα αναμετρηθούν σε 90 λεπτά ενός ποδοσφαιρικού αγώνα», σχολίαζε ο ιστορικός Ιβάν Γκαστό και ποια ακριβώς είναι η ιστορία; Ο πρώτος πόλεμος της Γαλλίας στο Μαρόκο έγινε το 1844 λόγω της στήριξης της αφρικανικής χώρας στην Αλγερία. Το 1912 ήρθε η συνθήκη Fes Treaty να προσαρτήσει το Μαρόκο στην Γαλλία, και το 1956 ήρθε η τυπική ανεξαρτησία του Μαρόκου. Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών παρέμεινες φιλικές σε πολιτικό επίπεδο, η συνεργασία που υπάρχει σε θέματα οικονομίας, τουρισμού θεωρείται αγαστή και ουδέποτε υπήρξε σκληρή ή εξευτελιστική τυραννία από τη Γαλλία προς το Μαρόκο, όπως υπήρχε στην Αλγερία. Δεν υπήρχε έχθρα, παρά μόνο ξεκάθαρη αυτονομία και μια ειρηνική διαπραγμάτευση για την ανεξαρτησία του πριν 66 χρόνια. Ακόμα και η μικρή κρίση που δείχνουν να περνάνε τώρα οι κυβερνήσεις λόγω κάποιων διαφωνιών, δε φαντάζει ικανή να διαταράξει την ένθερμη πορεία που είχαν επί κοντά μισό αιώνα.
Τι μπορεί να τη διαταράξει; Εκείνοι που θέλησαν να εκμεταλλευτούν τα επεισόδια που είχαν γίνει το 2001 στον αγώνα της Αλγερίας με τη Γαλλία. Το πρώτο ποτέ ποδοσφαιρικό ματς που θέλησαν να παίξουν και το οποίο διακόπηκε λόγω των Αλγερινών οπαδών. Μόνο που οι σχέσεις σε αυτό το ιδιότυπο τρίγωνο δεν έχουν και τόση σχέση. Δεν μπορούν να συγκριθούν. Η ειρήνη διαταράσσεται από τη σύγχρονη ρητορική – ρητορική που είναι αντίθετη με ματς όπως το χθεσινό. Όπως το διατύπωσε ο Λορέν Ντουνοά, καθηγητής ιστορίας του πανεπιστημίου της Βιρτζίνια και συγγραφέας δύο ποδοσφαιρικών βιβλίων:
«Σε μια εποχή που η Ευρώπη έχει εμμονή να ελέγξει και να σταματήσει τη μετανάστευση από την Αφρική με ένα έντονο καθεστώς ελέγχου της ναυσιπλοΐας στη Μεσόγειο, η εναλλακτική που προσφέρουν οι ελεύθεροι και χαρούμενοι παίκτες στο γήπεδο, είναι πολύτιμη. Το παιχνίδι μάς προσφέρει μια διαφορετική σκοπιά στη μετανάστευση: Τη βλέπουμε όχι ως κίνδυνο, αλλά ως δυνατότητα και ελευθερία που δημιουργεί κάτι πολύ όμορφο σε αυτό τον κόσμο».
Όπως θα το διατύπωνε η Εντίθ Πιαφ… «Υπήρχε εποχή που πεινούσα. Υπήρχε εποχή που κρύωνα. Αλλά ήμουν ελεύθερη. Ελεύθερη να μη σηκωθώ το πρωί, να μην πάω για ύπνο το βράδυ – ελεύθερη να μεθύσω, αν αυτό ήθελα. Να ονειρευτώ, να ελπίζω».
Τι σχέση έχει η σπουδαία Γαλλίδα ερμηνεύτρια με το θέμα; Είχε και εκείνη καταγωγή από το Μαρόκο. Μη μισείς κάτι που από τύχη δεν είσαι…
