Οι παλαιότερες γενιές μπασκετικών που ασχολούνται με τα τμήματα υποδομής μεγάλωσαν με θαυμασμό για το INSEP. Tο περίφημο αυτό γαλλικό ινστιτούτο αθλητικής αριστείας, που λειτουργεί υπό την αιγίδα του κράτους και βρισκόταν για δεκαετίες στο επίκεντρο της ανάπτυξης των μελλοντικών διεθνών παικτών.
Προσέξτε τον αόριστο χρόνο στην προηγούμενη πρόταση: «Βρισκόταν». Το μοντέλο αυτό έχει σταδιακά παραχωρήσει τη σκυτάλη σε μια νέα φιλοσοφία: αυτή της αποκέντρωσης, της επένδυσης στα σωματεία της βάσης, και της παραμονής των ταλέντων στον φυσικό τους χώρο.
Για να το κάνουμε ακόμα πιο απλό: Ο μπασκετικός υδροκεφαλισμός, που «μάζευε» τα καλύτερα μπασκετικά ταλέντα κάθε χρονιάς και τα «ιδρυματοποιούσε» βάζοντάς τα να κάνουν προπόνηση όλη την ημέρα και να αποκόπτονται από το φυσικό τους περιβάλλον, δεν υπάρχει πια. Ή, μάλλον, υπάρχει, αλλά σε πολύ πιο περιορισμένη έκταση και επιρροή, όπως θα εξηγήσουμε στη συνέχεια του κειμένου.
Η Γαλλία, η μεγαλύτερη δεξαμενή παικτών στο NBA πίσω από τις ΗΠΑ φυσικά, έχει μεταμορφώσει τα τελευταία χρόνια τον τρόπο που «χτίζει» τους πρωταγωνιστές της. Ο Βίκτορ Γουεμπανιάμα, ο πιο πολυσυζητημένος Ευρωπαίος παίκτης της δεκαετίας, δεν φοίτησε ποτέ στο INSEP. Αντίθετα, αναδείχθηκε μέσα από τις υποδομές της Ναντέρ και στη συνέχεια της Βιλερμπάν, την οποία αρνήθηκε (και μαζί την ευκαιρία να αγωνιστεί στην Euroleague) προτού αναδειχθεί ως σταρ στη Metropolitans 92. Ο Μπιλάλ Κουλιμπαλί, που επιλέχθηκε στο ίδιο ντραφτ με τον «Wemby», ακολούθησε ανάλογη πορεία. Όχι μέσα από ένα κρατικό φυτώριο, αλλά μέσα από τις μικρές βαθμίδες του ίδιου του συλλόγου του.
Το INSEP δεν έχει εξαφανιστεί. Λειτουργεί ακόμα στις παρυφές του Παρισιού, μέσα στο Bois de Vincennes, και παραμένει ένα εξαιρετικό σχολείο για πολλούς. Όποιος επισκέπτεται τις εγκαταστάσεις του κυριολεκτικά ψάχνει… χαλάκι να σκουπίσει τα πόδια του πριν μπει. Αλλά το βάρος του στο μπασκετικό οικοσύστημα έχει περιοριστεί. Η ιδέα ότι όλα τα μεγάλα ταλέντα πρέπει να συγκεντρωθούν σε ένα σημείο, να απομακρυνθούν από τις οικογένειες και τα σωματεία τους, και να «εκπαιδευτούν» σε κεντρική διοίκηση, έχει πια ξεπεραστεί από τα πράγματα. Γι’ αυτό και, πλέον, το INSEP υποδέχεται παιδιά που θέλουν να παίξουν εκεί. Είτε παιδιά πολύ φτωχών οικογενειών, είτε μη λειτουργικών οικογενειών, για να το θέσουμε κομψά.
Αντίθετα, η Γαλλική Ομοσπονδία (FFBB), σε συνεργασία με τις ομάδες της Betclic Élite αλλά και της Pro B, έχει ενισχύσει τα λεγόμενα «Poles Espoirs». Δηλαδή τα περιφερειακά κέντρα αθλητικής εξέλιξης, τα οποία λειτουργούν συχνά εντός ή παράλληλα με τις ακαδημίες των συλλόγων. Υπάρχουν 14 τέτοια περιφερειακά κέντρα, διασκορπισμένα σε όλες τις περιοχές της Γαλλίας, ώστε να βρίσκονται σχετικά κοντά σε κάθε ομάδα.
Οι ομάδες, αντί να στέλνουν τα ταλέντα τους στο Παρίσι, τα κρατούν κοντά, τα εντάσσουν στα δικά τους προγράμματα, και χτίζουν επάνω σε αυτά. Όχι μόνο για να τα πουλήσουν, αλλά για να διαμορφώσουν την ίδια τους την ταυτότητα.
Η Βιλερμπάν του Τόνι Πάρκερ, είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Με έδρα τη Λυών, έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις και σε ένα πλήρες σύστημα ανάπτυξης, που αρχίζει από ηλικίες 12-13 ετών. Το οξύμωρο είναι ότι ο Πάρκερ είναι… απόφοιτος του INSEP! Αλλά δήλωσε πρόσφατα πως»"οι εποχές αλλάζουν, και ο τρόπος να εντοπίζεις και να αναπτύσσεις ταλέντα είναι πια πιο ευέλικτος και πιο ατομικά προσανατολισμένος».
Παρόμοια δουλειά γίνεται στη Μπουργκ, τη Σολέ, τη Λε Μαν, ακόμα και σε μικρότερες ομάδες όπως η Μπλουά. Όλες πια έχουν τη δική τους υποδομή, τους δικούς τους προπονητές ανάπτυξης, τα δικά τους εκπαιδευτικά μοντέλα. Και με τη στήριξη της Ομοσπονδίας και της LNB, η αποκέντρωση έχει μετατραπεί σε θεσμική πολιτική.
Ο Ζακαρί Ρισασέ, που επιλέχθηκε στο Νο1 του ντραφτ του 2024, γιος του παλιού μπασκετμπολίστα Στεφάν Ρισαρέ που πέρασε κι από τη χώρα μας, εκπαιδεύτηκε στις υποδομές της Μπουργκ. Έπαιξε σταδιακά στην πρώτη ομάδα, ωρίμασε μπροστά σε κοινό που τον είδε να μεγαλώνει, και κέρδισε την εμπιστοσύνη πριν φύγει για μεγαλύτερη πρόκληση. Δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ελιτίστικης ακαδημίας. Ήταν παιδί της περιοχής του.
Αυτό το μοντέλο, άλλωστε, προσφέρει και κάτι που το INSEP δεν μπορούσε: συναισθηματικό δέσιμο. Οι παίκτες εκπαιδεύονται εκεί όπου γεννήθηκαν, φοράνε τη φανέλα της πόλης τους, έχουν δασκάλους που τους ξέρουν από μικρούς. Αυτό δεν είναι απλώς «ανάπτυξη». Είναι διαμόρφωση ταυτότητας.
Η γαλλική σχολή δεν έχει απαρνηθεί τη δομή και την πειθαρχία. Το αντίθετο: οι παίκτες που αναδεικνύονται ακόμα είναι εξαιρετικά καταρτισμένοι, τακτικά ώριμοι και σωματικά έτοιμοι για το επόμενο βήμα. Αλλά η διαδρομή τους πλέον είναι πιο οργανικά συνδεδεμένη με τον φυσικό τους χώρο. Μοιάζει με το ευρωπαϊκό μοντέλο στο ποδόσφαιρο, όπου τα μεγάλα κλαμπ διατηρούν εσωτερικές ακαδημίες, κι όχι με το NCAA ή τα prep schools των ΗΠΑ.
Η επιτυχία αυτής της μετατόπισης δεν μετριέται μόνο με τα pick στο ντραφτ. Μετριέται και με την άνθιση του ίδιου του γαλλικού πρωταθλήματος, που βλέπει όλο και περισσότερους νεαρούς παίκτες να παίρνουν χρόνο συμμετοχής, να εξελίσσονται εντός των συνόρων και να ανεβάζουν το επίπεδο.
Και φυσικά, τα αποτελέσματα των «μικρών» εθνικών ομάδων ουδόλως ενδιαφέρουν το γαλλικό σύστημα ανάπτυξης. Δεν είναι κριτήριο επιτυχίας ένα μετάλλιο σε πρωτάθλημα U16, U18 ή U20. Δεν υπάρχει το άγχος της επιτυχίας, ακριβώς επειδή ούτε αποδεικνύει, ούτε πιστοποιεί κάτι.
Είναι απόλυτα χαρακτηριστικό ότι η Γαλλία, αποψινή μας αντίπαλος στα προημιτελικά του Ευρωμπάσκετ U20 στο Ηράκλειο, βρίσκεται στη χώρα μας και συμμετέχει με την… δεύτερη ομάδα της. Δεν το γράφουμε για να μειώσουμε τυχόν επιτυχία των δικών μας παιδιών, αλλά για να δείξουμε την δύναμη της δεξαμενής που έχει πια το γαλλικό μπάσκετ. Ούτε ένας και δύο, αλλά… εννέα παίκτες που αγωνίζονται στο ΝΒΑ ή έχουν γίνει ντραφτ από ομάδες του ΝΒΑ βρίσκονται στο ηλικιακό όριο να αγωνιστούν σ’ αυτή την ομάδα. Θέλετε και ονόματα; Ζακαρί Ριζασέ, Αλεξ Σαρ, Τιτζάν Σαλόν, Πακόμ Νταντιέ, Νοά Πεντά, Μοχάμεντ Ντιαβαρά, Νοά Εσένγκ, Ζοάν Μπερινγκέρ, Νόλαν Τραορέ. Το τι θα’ κανε η Γαλλία αν είχε όλα αυτά τα παιδιά στη σύνθεσή της, ή τέλος πάντων τα περισσότερα, πέφτει βαρύ για να το γράψουμε.
Οι τρεις τελευταίοι, ως γεννημένοι το 2006, είχαν δικαίωμα συμμετοχής εκτός από το ραντεβού του Ηρακλείου και στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα U19, που έγινε πριν λίγες ημέρες στην Ελβετία. Ούτε εκεί πήγαν. Η Γαλλία τερμάτισε 10η.
Δεν είναι φετινό φαινόμενο αυτό. Ειδικά η εθνική U20 της Γαλλίας δεν ασχολείται με το να συγκεντρώσει κάθε καλοκαίρι την αφρόκρεμα της φουρνιάς. Κι όμως, κατάφερε να κερδίσει δύο συνεχόμενες φορές τον τίτλο, και το 2023 και το 2024. Και να αναδείξει κι άλλους πρωταγωνιστές.
