Ταξίδι πίσω στον χρόνο, εκεί όπου θεμελιώθηκαν οι πρώτοι κανόνες του δημοφιλέστερου πλέον αθλήματος στον πλανήτη, εκεί που γεννήθηκαν οι πρώτοι θρύλοι, που δεν ήταν απαραιτήτως ανεπανάληπτοι μπαλαδόροι, αλλά απλώς διαφορετικοί.
Εμπειρία κοινωνικής ανάπτυξης και πολιτισμικής προόδου, που σχηματοποιείται μέσα από το ποδόσφαιρο, το οποίο διαμόρφωσε την αγγλική ταυτότητα.
Συνειδητοποίηση ότι δεν πρόκειται απλώς για αθλητικό θέαμα, αλλά για αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής τους κληρονομιάς, το οποίο αποτέλεσε όχημα για να εξελιχθούν ως λαός πολυεπίπεδα.
Εδώ ακριβώς ανακαλύπτει κανείς και τον λόγο για τον οποίο είμαστε υπανάπτυκτοι ποδοσφαιρικά, ως χώρα. Δεν φταίνε ούτε τα γήπεδα, ούτε η έλλειψη οικονομικών πόρων που δεν προσελκύει ακριβές μεταγραφές. Στερούμαστε νοοτροπίας και αθλητικής κουλτούρας.
Η γιαγιά που καθόταν στο μπροστινό κάθισμα από το δικό μου, στην πτήση προς Μάντσεστερ, αποθέωνε την αποστολή Κ-19 της ΑΕΚ και τους προέτρεπε να βάλουν τα δυνατά τους για να νικήσουν τη Σίτι στον αγώνα Υouth Champions League. Έλεγε περήφανα ότι ήταν φανατική οπαδός της Μπέρνλι. Η ομάδα αυτή τα τελευταία χρόνια ανεβοκατεβαίνει από την Premier στην Championship και από ιδρύσεως της το 1882 έχει κατακτήσει συνολικά μόλις τρεις τίτλους. Τελευταία φορά πανηγύρισε το μακρινό 1960 το πρωτάθλημα, όταν το αμέσως προηγούμενο, το σήκωσε 1921. Έχει και ένα Κύπελλο στο παλμαρέ της το 1914! Μία πόλη με 73.000 κατοίκους υπολογίζεται ότι έχει δεκαπλάσιους οπαδούς.
Η χώρα που «γέννησε» το ποδόσφαιρο, δημιούργησε ένα μουσειακό χώρο που αναμενόμενα θα περίμενε ένας Έλληνας να εστιάζει σε αθλητικούς θριάμβους. Κι όμως ένα μεγάλο μέρος από την αρχή ως το τέλος της διαδραστικής έκθεσης, είναι αφιερωμένη στην προστασία και τον σεβασμό ατόμων που πάλεψαν εντός και εκτός γηπέδων, πρωτίστως για τα δικαιώματα τους.
Ο σεβασμός αυτός όμως, είναι έμπρακτος, δεν συνιστά συμβατική υποχρέωση, στο πλαίσιο κάποιας αόριστης κοινωνικής ή εταιρικής ευθύνης.
Μπαίνοντας στον κύριο χώρο του μουσείου στο πρώτο επίπεδο ξεχώρισε ένα τρανς κορίτσι. Πανύψηλο, πάνω από 1,85 μ., υπερβολικά αδύνατο, με μαύρη μπλούζα και μαύρη στενή μακριά φούστα, ίσια μαύρα μαλλιά και έντονο μακιγιάζ, goth. Βλέποντας την στην αρχή νόμιζα ότι ήταν επισκέπτης, αφού την ώρα που έφτασα ο χώρος είχε κατακλυστεί από Έλληνες, οι οποίοι προσπέρασαν γρήγορα και έφυγαν, χωρίς να μπουν στη διαδικασία να ανακαλύψουν εκπληκτικές ιστορίες μέσω της διάδρασης (αυτό σημαίνει ότι όσο περισσότερο μένεις, τόσα περισσότεαρ ανακαλύπτεις). Έμεινα σχεδόν τρεις ώρες και προς το τέλος της επίσκεψης μου την ξαναείδα. Ήταν εργαζόμενη! Εργαζόμενη σε πόστο που είχε άμεση επαφή με κόσμο και φυσικά μικρά παιδιά.
Δεν χρειάζεται φαντασία για να καταλάβει κανείς ότι στην Ελλάδα αυτό το κορίτσι δεν θα έβρισκε δουλειά ούτε σε αποθήκη, αφού η εμφάνισή της θα θεωρούνταν προκλητική…
Όταν η στρογγυλή θεά επισκιάζονταν από τα κουπιά
Δεν νομίζω ότι χωρούν σε ένα κείμενο όλα όσα είδα στο Εθνικό Μουσείο Ποδοσφαίρου, θα αρκεστώ σε κάποια σκόρπια που όμως αποδεικνύουν ότι παρότι κάποτε το ποδόσφαιρο δεν ήταν το δημοφιλέστερο άθλημα και η διασημότερη διοργάνωση στη Γηραιά Αλβιώνα ήταν το «The Boat Race» (ο κωπηλατικός αγώνας ανάμεσα στα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέμπριτζ, ο οποίος διεξάγεται έως και σήμερα στον ποταμό Τάμεση, στο Λονδίνο), κατάφερε να κυριαρχήσει όχι μόνο εντός χώρας, αλλά παγκόσμια. Για να καταλάβουμε όμως πόσο επιδραστικός ήταν τότε ο κωπηλατικός αγώνας, αρκεί να σημειώσουμε ότι το 1888, την ημέρα του τελικού του FA Cup η Πρέστον Νορθ Εντ, πήγε το πρωί και παρακολούθησε Βoat Race…
Όταν η ανάγκη γίνεται ιστορία
Το ποδόσφαιρο όπως το ξέρουμε σήμερα διαμορφώθηκε επί αγγλικού εδάφους το 1863, όταν συντάχθηκαν οι πρώτοι κανονισμοί.
Η καθιέρωση των εισιτηρίων στους ποδοσφαιρικούς αγώνες ωστόσο, συνέβη πολύ αργότερα με αφορμή τον τελικό Κυπέλλου του Γουέμπλεϊ το 1923, ανάμεσα σε Μπόλτον και Γουέστ Χαμ.
Στο ματς συνέρρευσαν 200.000 θεατές, οι οποίοι είχαν πλημμυρίσει έως και τον αγωνιστικό χώρο, με αποτέλεσμα την καθυστέρηση έναρξης της αναμέτρησης. Για την εκκένωση του γηπέδου ανέλαβε δράση το ιππικό, με επικεφαλής τον Τζορτζ Σκόρι, ο οποίος πάνω στο λευκό του άλογο κατάφερε να απομακρύνει τον κόσμο. Ο τελικός αυτός, στον οποίο ως εκ θαύματος δεν υπήρξαν θύματα, έμεινε στην ιστορία ως «Ο τελικός του λευκού αλόγου» και αποτελεί ορόσημο στα ποδοσφαιρικά χρονικά, καθώς έκτοτε για την παρουσία ενός θεατή σε ποδοσφαιρικό αγώνα είναι απαραίτητο το εισιτήριο!
Οι κανόνες ασφαλείας που γράφτηκαν με αίμα
Οι πρώτοι νεκροί οπαδοί στο ποδόσφαιρο καταγράφηκαν στις 5 Απριλίου 1902 στο Άιμπροξ, σε αγώνα μεταξύ Σκωτίας και Αγγλίας, όταν το πάνω διάζωμα της ξύλινης κερκίδας «West Tribune» κατέρρευσε λόγω της έντονης βροχής την προηγούμενη νύχτα, σε συνδυασμό με τα φορτία που δέχτηκε από το πλήθος που συνέρρευσε. Περισσότεροι από 500 άνθρωποι βρέθηκαν στο κενό από ύψος 12 και πλέον μέτρων. Ο απολογισμός ήταν 25 νεκροί.
Έκτοτε ακολούθησαν οι τραγωδίες στο Μπέρντεν το 1946, όπου έχασαν τη ζωή τους 33 οπαδοί, ξανά στο Άμπροξ το 1971 όπου κατέληξαν 66 άνθρωποι και στο Βάλεϊ Παρέιντ Μπράντφορντ, όπου απανθρακώθηκαν 56 άνθρωποι. Το γήπεδο ήταν γνωστό για τον απαρχαιωμένο σχεδιασμό και γενικώς τις προβληματικές εγκαταστάσεις του, μεταξύ των οποίων και της ξύλινης οροφής της κύριας κερκίδας. Μάλιστα, έχοντας υπάρξει προειδοποιήσεις σχετικά με τη συσσώρευση μεγάλου όγκου απορριμμάτων στον κενό χώρο κάτω από την κερκίδα, είχε κηρυχθεί ακατάλληλη προς χρήση και επρόκειτο να αντικατασταθεί με μεταλλική κατασκευή μετά το τέλος της σεζόν…
Με αφορμή αυτό το δυστύχημα θεσπίστηκαν αυστηρά νέα πρότυπα ασφαλείας στα βρετανικά γήπεδα, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης κατασκευής νέων ξύλινων κερκίδων. Ταυτοχρόνως βέβαια, το γεγονός επίσπευσε τις διαδικασίες εκσυγχρονισμού πολλών βρετανικών γηπέδων τα χρόνια που ακολούθησαν, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι η Μπράντφορντ Σίτι συνεχίζει έως και σήμερα να υποστηρίζει τη Μονάδα Εγκαυμάτων του Πανεπιστημίου του Μπράντφορντ, ως επίσημος χορηγός.
Η μεγαλύτερη τραγωδία, ήταν και η πιο πρόσφατη, αυτή του Χίλσμπορο, στον ημιτελικό Κυπέλλου ανάμεσα στην Λίβερπουλ και την Νότιγχαμ, όπου άφησαν την τελευταία τους πνοή 97 οπαδοί. Το δυστύχημα αυτό προκλήθηκε εξαιτίας του επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης, Ντέιβιντ Ντάκενφιλντ, ο οποίος διέταξε το άνοιγμα της πύλης εξόδου σε μια προσπάθεια να μειωθεί ο συνωστισμός εξωτερικά του σταδίου. Αυτό τελικά είχε ως αποτέλεσμα να συρρεύσει ανεξέλεγκτα κόσμος στην κερκίδα και τα περισσότερα θύματα να καταλήξουν από ασφυξία από την πίεση. Η κυβέρνηση Θάτσερ προσπάθησε να αποπροσανατολίσει την κοινή γνώμη αναφορικά με τα αίτια της τραγωδίας, τα οποία αποδόθηκαν σε οπαδικές συμπλοκές. Η δικαίωση ήρθε για τα θύματα 25 χρόνια μετά, χωρίς οι υπεύθυνοι να βρεθούν ποτέ στη φυλακή…
Καθεμία από αυτές τις δραματικές στιγμές στην ποδοσφαιρική ιστορία της χώρας, συνέβαλε στο να τεθούν και να προστίθενται συνεχώς έως και σήμερα κανόνες, οι οποίοι υποχρεώνουν τις διοικήσεις των ομάδων, να βάλουν σε προτεραιότητα όχι μόνον την ασφάλεια αλλά και την άνεση των οπαδών, με την αστυνομία να επιβαρύνεται με τον έλεγχο ροής των οπαδών.
Χουλιγκανισμός, μία κακή παρένθεση
Μπορεί το ζιζάνιο του χουλιγκανισμού να βρήκε πρόσφορο έδαφος τη δεκαετία του ’80 στην Αγγλία, όμως κατάφεραν να αποτελεί μία μικρή κακή παρένθεση στην ποδοσφαιρική ιστορία της χώρας, την οποία σε καμία περίπτωση δεν προσπαθούν να κρύψουν. Στη σχετική προθήκη προφανώς δεν χρειάζεται φοβερή φαντασία για να καταλάβει κανείς ότι εκτίθενται μαχαίρια και σιδερογροθιές. Για να γίνεις μέλος μίας συμμορίας έπρεπε να φοράς τα κατάλληλα ρούχα, όπως ανέφερε η σχετική επιγραφή, με τους «πρωταγωνιστές» να ντύνονταν με την τελευταία λέξη της μόδας κορυφαίων ευρωπαϊκών αθλητικών brands, όπως ευρωπαϊκές αθλητικές μάρκες, όπως η Fila, η Kappa και η Diadora.
Για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή
Το δικαίωμα των γυναικών στον αθλητισμό και δη στο ποδόσφαιρο ήταν άρρηκτα δεμένο με τη διεκδίκηση δικαιώματος ψήφου.
Η Νέτι Χάνιμπολ δημιούργησε τον Bρετανικό Ποδοσφαιρικό Σύλλογο Γυναικών το 1894. Ήταν σουφραζέτα και πάλευε για ίσα δικαιώματα μεταξύ ανδρών και γυναικών, ανάμεσα στα οποία και η ψήφος.
Σημείωνε ότι «οι γυναίκες δεν είναι τα διακοσμητικά και άχρηστα πλάσματα που έχουν φανταστεί οι άνδρες». Όπως είναι φυσικό τα σχόλια τόσο για την αθλητική περιβολή των γυναικών (φορούσαν παντελονάκι ως το γόνατο) αλλά και για την ποδοσφαιρικής τους δεινότητα ήταν ανάμεικτα.
Μπροστά από την εποχή της πίστευε ότι το γυναικείο ποδόσφαιρο θα μπορούσε να γίνει δημοφιλές ως άθλημα και όχι ως θέαμα, ελπίζοντας ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να βγάζουν χρήματα παίζοντας ποδόσφαιρο, ακριβώς όπως έκαναν και οι άνδρες ποδοσφαιριστές». Τελικά, η Ομοσπονδία Γυναικείου Ποδοσφαίρου (WFA) ιδρύθηκε το 1969, για να προσαρτηθεί το 1993 στην Αγγλική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου. Ο πρώτος αγώνας γυναικείου ποδοσφαίρου πραγματοποιήθηκε στις 23 Μαρτίου του 1895 και παρέστησαν 12.000 θεατές, οι οποίοι πλήρωσαν μάλιστα εισιτήριο, με τα έσοδα να διατίθενται σε φιλανθρωπικούς σκοπούς.
H Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία της Αγγλίας απαγόρευε επί 50 χρόνια στις γυναικείες ομάδες να αγωνίζονται στα επίσημα γήπεδα των συλλόγων που υπάγονταν σε αυτήν, στραγγαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο την ανάπτυξη του γυναικείου ποδοσφαίορυ και υποχρεώνοντας το να λειτουργεί με όρους ερασιτεχνικούς.
Το 2009 η αγγλική ομοσπονδία υπέγραψε για πρώτη φορά συμβόλαια στις αθλήτριες της εθνικής ομάδας, ώστε να μπορούν να εξασφαλίζουν τα προς το ζην, ενώ εννέα χρόνια μετά το 2018 η Λίγκα υποχρέωσε τις ομάδες της μεγάλης κατηγορίας να λειτουργούν σε επαγγελματικά πρότυπα.
Aυτή τη στιγμή στην Αγγλία παίζουν ποδόσφαιρο περισσότερες από 3,5 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια, αριθμός που διπλασιάστηκε μέσα σε τρία μόλις χρόνια!
Οι πρωτοπόροι
Πέρα από το ανέλπιστα μεγάλο μέρος του μουσείου που είναι αφιερωμένο στις γυναίκες, ξεχωριστή θέση έχουν και οι πρωτοπόροι. Και σε αντίθεση με το ποιους θα περίμενε κανείς, οι Άγγλοι θεωρούν τον πρώτο μαύρο τερματοφύλακα και ποδοσφαιριστή, τον πρώτο Ασιάτη, την πρώτη τρανς, τον πρώτο ανοικτά γκέι…
Μπορεί ο Άρθουρ Γουάρτον να ήταν ο πρώτος μαύρος επαγγελματίας ποδοσφαιριστής στην Αγγλία το 1885 και να αγωνίστηκε σε 8 συλλόγους σε διάρκεια 17 χρόνων, όμως αναφορές για ρατσιστικές συμπεριφορές καταγράφονται έως και σήμερα. Πιθανόν να μην εξαλειφθούν ποτέ, όμως οι Άγγλοι φροντίζουν να τις καταδικάζουν, αναδεικνύοντας ως πρότυπα αυτούς που δεν τις ανέχονται.
Γι΄ αυτό και περίοπτη θέση στο μουσείο έχει ο Τζαστίν Φάσανου, ο οποίος το 1990 έγινε ο πρώτος επαγγελματίας ποδοσφαιριστής που δήλωσε ότι είναι ομοφυλόφιλος. Το παράδειγμα του αποτέλεσε έμπνευση για ανθρώπους που δεν έβρισκαν χώρο σε ένα άθλημα που η τοξική αρρενωπότητα περισσεύει. Ταυτοχρόνως όμως ο Φάσανου άνοιξε τον δρόμο και για άλλες ευάλωτες ομάδες, όπως τις μουσουλμάνες γυναίκες που παραμένουν αποκλεισμένες από τον αθλητισμό και παλεύουν για να μπορούν να αγωνίζονται φορώντας χιτζάμπ.
Παρότι δεν υπάρχει καμία αναφορά στο μουσείο για τον θάνατό του, αξίζει να σημειωθεί ότι Φάσανου αφαίρεσε τη ζωή του στα 37 του, το 1998, όταν κατηγορήθηκε για σεξουαλική επίθεση και στο σημείωμα του έγραψε ότι φοβήθηκε ότι δεν θα είχε δίκαιη δίκη λόγω της ομοφυλοφιλίας του. Ο προπονητής του στη Νότιγχαμ, Μπράιαν Κλάφ, σε συνέντευξη του αργότερα, παραδέχτηκε ότι το μόνο για το οποίο μετανιώνει στην καριέρα του είναι ότι δεν στάθηκε στο πλευρό του και τον απομόνωσε, λόγω των σεξουαλικών του προτιμήσεων.
Στους πρωτοπόρους του αγγλικού ποδοσφαίρου θεωρούνται ο Φρανκ Σου, ο πρώτος επαγγελματίας ποδοσφαιριστής από την Ανατολική Ασία, που αγωνίστηκε με τα χρώματα της Στόουκ Σίσι το 1933.Το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν εμπόδισε τους Άγγλους από το να συνεχίζουν να παίζουν ποδόσφαιρο κι έτσι ο Σου το 1942 έκανε ανεπίσημο ντεμπούτο με την εθνική ομάδα της Αγγλίας κόντρα στην Ουαλία, όπου ηττήθηκαν με 1-0.
Τέλος, το τρίτο πρόσωπο που συμπληρώνει την τριάδα των πρωτοπόρων του αγγλικού ποδοσφαίρου είναι η Άλεξ Σκοτ. Η πρώην ποδοσφαιρίστρια με 140 συμμετοχές στην εθνική ομάδα, θεωρείται από τις ηγετικές φυσιογνωμίες λόγω της ακτιβιστικής της δράσεις για τα δικαιώματα τον LGBTQ+, για τον αγώνα της για την προστασία των θυμάτων ενδοοικογνειακής βίας και φυσικά για τους μετανάστες, αφού ως παιδί βίωσε το τραύμα του ρατσισμού. Η Σκοτ μετά την απόσυρση της από την αγωνιστική δράση έγινε αθλητική δημοσιογράφος και στο Μουντιάλ του Κατάρ, μετά την απειλή της FIFA για κυρώσεις σε οποιονδήποτε ποδοσφαιριστή φορούσε περιβραχιόνιο με το ουράνιο τόξο, το φόρεσε η ίδια σε διάρκεια μετάδοσης.
Ειδική μνεία γίνεται και για δύο ακόμα πρόσωπα την Λούσι Κλαρκ και την Μπλερ Χάμιλτον. Η πρώτη έγινε η πρώτη ανοικτά τρανς διαιτήτρια ποδοσφαίρου και είναι επίσης και ιδρύτρια της πρώτης ομάδας με τρανς άτομα, της TRUK United.
Όσο για την Χάμιλτον, αγωνίστηκε ως τερματοφύλακας στην Χάστινγκς Γιουνάιτεντ στην μεγάλη κατηγορία. «Όταν έκανα τη μετάβαση, πριν τέσσερα χρόνια, η σκέψη μου ήταν να αφομοιωθώ. Δουλεύω πολύ σκληρά και εκτός γηπέδου ώστε για να είμαι βέβαιη ότι οι τρανς γυναίκες και οι γυναίκες με διαφορετική σεξουαλική ανάπτυξη και διαφορές φύλου έχουν το καλύτερο αποτέλεσμα σε όλα τα αθλήματα».
Το ποδόσφαιρο ως ολότητα
Το ποδόσφαιρο δεν είναι μόνο οι παίκτες, είναι οι προπονητές, είναι οι δημοσιογράφοι, είναι ολόκληρα επιστημονικά επιτελεία που στελεχώνουν πλέον τις ομάδες. Δυστυχώς, θέλω άλλες τόσες λέξεις για να αναφερθώ σε καθένα απ’ όλα τα παραπάνω και ως γνωστόν όσο περισσότερα γράφει κανείς τη σήμερον ημέρα, τόσο λιγότεροι τον διαβάζουν… Οπότε απλώς θα συστήσω σε όποιον αγαπά τον αθλητισμό και το ποδόσφαιρο να οργανώσει μία επίσκεψη σε αυτόν τον τόσο ξεχωριστό χώρο.
Ο «βασιλιάς» των σπορ εξελίσσεται συνεχώς σε όλους τους τομείς και τις τελευταίες δεκαετίες έχουν γίνει κυριολεκτικά άλματα σε ότι αφορά στην ιατρική για την αποκατάσταση τραυματισμών, στον εξοπλισμό, τη διατροφή. Στους ορόφους που ακολούθησαν και ήταν σαφώς πιο φιλικοί για για μικρότερες ηλικίες το μήνυμα προς τους επίδοξους ποδοσφαιριστές και ποδοσφαιρίστριες ήταν σαφές: καλό φαγητό, ξεκούραση και σκληρή δουλειά, κυρίως όμως στον αθλητισμό και στο ποδόσφαιρο, υπάρχει χώρος για ΟΛΟΥΣ!
