Το πρωινό έχει γεμίσει με χαμηλά, αραιά σύννεφα. Κάτω από αυτά, οι ποδοσφαιριστές της Σαχτάρ Ντόνετσκ προπονούνται. Πρόκειται για μια χαλαρή προπόνηση για όσους δεν αγωνίστηκαν βασικοί απέναντι στη Βέρες Ρίβνε την προηγούμενη ημέρα. Ο Άρντα Τουράν παρακολουθεί από το πλάι, μαζί με τον αθλητικό διευθυντή, Ντάριο Σρνα. Μια μπάλα ξεφεύγει και κατευθύνεται προς το μέρος τους. Ο Σρνα την κοντρολάρει, τη σηκώνει στον αέρα και τη στέλνει στα δίχτυα με το γνώριμο δεξί του πόδι. «Μόντριτς!», φωνάζει ο Τουράν.
Ωστόσο, οι δύο άνδρες είναι θρύλοι του ποδοσφαίρου ο καθένας με τον δικό του τρόπο. Καθώς συνεχίζουν να αστειεύονται, προτού ο Σρνα απομακρυνθεί βιαστικά για να απαντήσει σε ακόμη ένα τηλεφώνημα, γεννιέται η σκέψη πως αυτή η ευχάριστη σκηνή θα μπορούσε να εκτυλίσσεται σχεδόν οπουδήποτε αλλού. Σε κοντινή απόσταση, ακριβώς πέρα από τις εγκαταστάσεις όπου διαμένει η ομάδα, μια λίμνη λαμπυρίζει κάτω από τις πρώτες ακτίνες του ήλιου.
Η ειδυλλιακή εικόνα, ωστόσο, κρύβει μια σκληρή πραγματικότητα, όπως παρουσιάζει ο Guardian στο αφιέρωμά του. Λίγο πριν από την αυγή, οι σειρήνες αεροπορικού συναγερμού είχαν διαταράξει την ηρεμία όλων όσοι βρίσκονταν στην περιοχή. Ακόμη κι εδώ, στην ειδυλλιακή ξενοδοχειακή μονάδα με εγκαταστάσεις σπα, όπου έχει καταλύσει η Σαχτάρ, περίπου 15 λεπτά έξω από το Λβιβ, κανείς δεν είναι ασφαλής από την απειλή των ρωσικών πυραύλων και drones.
Στο Ρίβνε, τρεις ώρες οδικώς προς τα βορειοανατολικά, ένας ακόμη συναγερμός είχε οδηγήσει τους παίκτες και το επιτελείο της ομάδας στο καταφύγιο του γηπέδου. Το δεύτερο ημίχρονο καθυστέρησε να αρχίσει κατά 20 λεπτά. Αυτή είναι η εβδομαδιαία πραγματικότητα, ανεξάρτητα από το σημείο της χώρας στο οποίο βρίσκεται κανείς ή από το πόσο έντονα έχουν χρωματιστεί τα φθινοπωρινά τοπία.
Εξίσου συνηθισμένο είναι και ένα πρόγραμμα μετακινήσεων που οποιαδήποτε άλλη ομάδα του Champions League θα αντιμετώπιζε με αποτροπιασμό. Η Σαχτάρ ετοιμάζεται να πάρει ξανά τον δρόμο, καθώς εξακολουθεί να μην υπάρχει καμία δυνατότητα διεξαγωγής των ευρωπαϊκών αγώνων της στην Ουκρανία.
Τη φετινή σεζόν θα δώσει για πρώτη φορά τους εντός έδρας ευρωπαϊκούς αγώνες της στην Αγγλία (απόψε ο πρώτος κόντρα στην ΑΕΚ στις 22:00/Magenta Sport 2-Mega), με το «Στάμφορντ Μπριτζ» να επικρατεί σε μια άτυπη «αναμέτρηση ομορφιάς» ανάμεσα σε τρία γήπεδα της βρετανικής πρωτεύουσας. Αν η διέλευση από τα σύνορα με την Πολωνία αποδειχθεί δύσκολη, το ταξίδι μπορεί να διαρκέσει έως και 18 ώρες.
«Έχω όμορφα συναισθήματα γι' αυτό και, αν θέλει ο Θεός, το ίδιο θα ισχύσει και για τους παίκτες μας», λέει χαμογελαστός ο Τουράν, λίγες ώρες πριν από την αναχώρηση, η οποία θα ξεκινήσει με μια αυτοκινητοπομπή από πολυθέσια οχήματα.
Από τότε που ανέλαβε την τεχνική ηγεσία της Σαχτάρ, τον Μάιο του 2025, έχει καταφέρει να μεταμορφώσει την ομάδα. Παράλληλα, δεν χάνει ευκαιρία να υπενθυμίζει το γκολ που πέτυχε στον ημιτελικό του Champions League το 2014 απέναντι στην Τσέλσι, όταν η Ατλέτικο Μαδρίτης, στην κορυφαία περίοδο της ιστορίας της, πραγματοποίησε μια σπουδαία εμφάνιση εκτός έδρας.
Ο Άλισον, ένας από τους επιθετικούς της Σαχτάρ, δεν γνώριζε τα κατορθώματα του Αρντά εκείνης της εποχής και φρόντισε να ενημερωθεί γρήγορα. Πίσω από την ανάλαφρη διάθεση, όμως, κρύβεται ένα σοβαρό μήνυμα.
«Είναι ένα εμβληματικό γήπεδο, αλλά δεν είναι το σπίτι μας», λέει ο Τουράν. «Όταν δεν έχεις δικό σου γήπεδο για να αγωνίζεσαι σε αυτό το επίπεδο, τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα. Ρωτήστε οποιαδήποτε άλλη ομάδα. Εμείς, όμως, έχουμε ένα όνειρο και μέσα μας διαθέτουμε τεράστια δύναμη».
Θα χρειαστούν κάθε σταγόνα αυτής της δύναμης για το ταξίδι που τους περιμένει.
Η Σαχτάρ έχει πλέον συνηθίσει να μαζεύει τα πράγματά της, να ανασυντάσσεται και να μεταφέρει την ποδοσφαιρική της έδρα σε διάφορες τοποθεσίες στην Πολωνία, τη Γερμανία και τη Σλοβακία, προκειμένου να δίνει εκεί τους ευρωπαϊκούς αγώνες στους οποίους εμφανίζεται ως γηπεδούχος.
Αυτό, ωστόσο, δεν γίνεται ευκολότερο με το πέρασμα του χρόνου. Και καθώς η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις της σε περιοχές της Ουκρανίας, δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα κάποια άμεση προοπτική για ένα ευτυχές τέλος.
«Τον πρώτο χρόνο που παίζαμε τους αγώνες μας μακριά από την έδρα μας, νιώθαμε μεγαλύτερο ενθουσιασμό», λέει ο Βιτάλι Κλιβνιούκ, διευθυντής αθλητικής διαχείρισης της Σαχτάρ. «Συνεχίζουμε, αλλά κάθε χρόνο γίνεται όλο και πιο δύσκολο για όλους. Είναι σαν να μην έχεις κοιμηθεί μία ημέρα: μπορείς να ανακάμψεις. Αν δεν κοιμηθείς δύο ημέρες, αρχίζεις ήδη να αισθάνεσαι χειρότερα. Την τρίτη, τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά. Η κούραση συσσωρεύεται. Σωματικά μπορείς να το ξεπεράσεις, αλλά ψυχολογικά είναι πραγματικά εξαντλητικό».
Ο Κλιβνιούκ αστειεύεται εν μέρει ότι το γραφείο του έχει μετατραπεί σε «δωμάτιο πανικού», εξαιτίας των ατελείωτων απρόοπτων της τελευταίας στιγμής και των οργανωτικών προβλημάτων που συνεπάγεται η λειτουργία ενός ποδοσφαιρικού συλλόγου εν καιρώ πολέμου.
Το σημερινό πρόβλημα είναι χαρακτηριστικό: η Σαχτάρ χρειάζεται νέες άδειες διαμονής για τους ξένους ποδοσφαιριστές και τα μέλη του προσωπικού της, όμως το σχετικό σύστημα υποβολής αιτήσεων έχει τεθεί εκτός λειτουργίας εξαιτίας των ρωσικών βομβαρδισμών στο Κίεβο. Σύμφωνα με τους κανονισμούς, τα χρονικά περιθώρια για την εξεύρεση εναλλακτικής λύσης είναι ελάχιστα.
Το Κίεβο, όπου η Σαχτάρ είχε τη βάση της πολύ πιο συστηματικά μέχρι πριν από τρία χρόνια, γίνεται ολοένα και πιο επικίνδυνο.
«Πλέον, η ατμόσφαιρα είναι τέτοια που τα πουλιά δεν κελαηδούν», λέει ο Κλιβνιούκ, κάνοντας έναν οδυνηρό παραλληλισμό με τις πρώτες ημέρες της εισβολής στο Ντονέτσκ, το 2014.
Οι εγχώριοι αγώνες εξακολουθούν να διεξάγονται στο Κίεβο, αλλά σύντομα ολόκληρο το πρωτάθλημα ενδέχεται να χρειαστεί να μεταφερθεί στη δυτική Ουκρανία.
Το μεσημέρι, ένας από τους οδηγούς λεωφορείων της Σαχτάρ, ο Ολεξάντρ, προετοιμάζεται για την αποστολή που τον περιμένει. Έχει χάσει εδώ και καιρό το μέτρημα των χιλιομέτρων που έχει διανύσει κατά τη διάρκεια των δυόμισι ετών που εργάζεται για τον σύλλογο, θυμάται όμως ένα ταξίδι 1.500 χιλιομέτρων περίπου, μέχρι τη Σλοβενία, για έναν αγώνα του Conference League την περασμένη σεζόν.
Σε μία από τις μετακινήσεις της, η Σαχτάρ είχε παραμείνει εγκλωβισμένη στα σύνορα επί οκτώ ώρες.
Για τη σημερινή αναχώρηση, ο Ολεξάντρ έχει ορίσει ως ώρα εκκίνησης τη μία το μεσημέρι. Τρεις ποδοσφαιριστές παίζουν μεταξύ τους, πειράζοντας ο ένας τον άλλον δίπλα στον μπουφέ των γλυκών. Όταν συνειδητοποιούν ότι ο χρόνος πιέζει, κατεβαίνουν βιαστικά για να παραλάβουν τα πράγματά τους.
Οι παίκτες και το προπονητικό επιτελείο ταξιδεύουν με μια ομάδα μικρότερων οχημάτων, με τέσσερα ή πέντε άτομα στο καθένα. Η Σαχτάρ εισήγαγε αυτή την επιπλέον διευκόλυνση πριν από έναν χρόνο, με θετική ανταπόκριση από τους ποδοσφαιριστές.
Τα υπόλοιπα μέλη του συλλόγου ακολουθούν με ένα μεγαλύτερο πούλμαν. Τα οχήματα διασχίζουν χωριά με χαμηλά σπίτια και περνούν δίπλα από εκκλησίες με λαμπερούς τρούλους. Ερειπωμένες σοβιετικές πινακίδες θυμίζουν το σύνθετο παρελθόν της χώρας, ενώ μερικά μικρά κοιμητήρια επαναφέρουν απότομα το βλέμμα στο παρόν.
Πριν από την άφιξη στο συνοριακό πέρασμα του Κρακόβετς, τα ονόματα των επιβατών καταγράφονται. Η αποστολή φτάνει εκεί σε λιγότερο από δύο ώρες.
Πολλοί ποδοσφαιριστές κατεβαίνουν για να τεντώσουν τα πόδια τους. Ο Κάουα Ελίας, ένα από τα πιο λαμπρά ταλέντα της σύγχρονης γενιάς Βραζιλιάνων της Σαχτάρ, περνά την ώρα του παίζοντας το βιντεοπαιχνίδι FIFA με συμπατριώτες του μέσα στο αυτοκίνητο.
«Πριν έρθω εδώ, δεν γνώριζα αυτή την κατάσταση με τα ταξίδια, αλλά είναι κάτι που πρέπει απλώς να κάνουμε», λέει. «Πλέον, είναι φυσιολογικό. Οι φίλοι μου θέλουν πάντα να μάθουν πώς είναι να παίζεις σε μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο, αλλά αυτή η μετακίνηση με το λεωφορείο είναι ουσιαστικά η μόνη πραγματική διαφορά. Το γεγονός ότι έχω τόσους Βραζιλιάνους γύρω μου με βοηθάει πολύ».
Στο Λβιβ, συγκεντρώνονται μία φορά την εβδομάδα για να μαγειρέψουν τσουράσκο, το παραδοσιακό βραζιλιάνικο μπάρμπεκιου. Σύμφωνα με τον Ελίας, ο Μάρλον Γκόμες είναι εκείνος που τα καταφέρνει καλύτερα στη σχάρα.
Η προοπτική του «Στάμφορντ Μπριτζ» αποτελεί από μόνη της έναν λόγο ενθουσιασμού. Ο αγώνας της Τετάρτης εκπληρώνει, τουλάχιστον εν μέρει, ένα όνειρο ζωής.
«Από τότε που ήμουν παιδί, ονειρευόμουν να παίξω εκεί με τη φανέλα της Τσέλσι», λέει ο Ελίας. «Επομένως, το να βρεθώ εκεί με τη Σαχτάρ είναι ένα όνειρο με τον ίδιο τρόπο. Είμαστε πολύ χαρούμενοι που θα παίξουμε φέτος στο Λονδίνο».
Οι συνοριακοί έλεγχοι, τόσο από την ουκρανική όσο και από την πολωνική πλευρά, διαρκούν μία ώρα και ένα τέταρτο. Στη συγκεκριμένη διέλευση, σπάνια τα πράγματα κυλούν πιο ομαλά.
Σε μία περίπτωση, ένας νεαρός υπάλληλος της συνοριακής υπηρεσίας, υπερβάλλοντας στον ζήλο του, είχε απαιτήσει να αδειάσουν όλα τα οχήματα της ομάδας και να ελεγχθεί ένα προς ένα το περιεχόμενό τους.
Τα λεωφορεία συνεχίζουν την πορεία τους μέσα από τα χωράφια καλαμποκιού της νοτιοανατολικής Πολωνίας. Δέκα λεπτά αργότερα, μια τεράστια ουρά φορτηγών, με επικεφαλής ένα όχημα της αστυνομίας, περνά από την αντίθετη κατεύθυνση.
Κάθε μορφή ζωής, αλλά και κάθε αναγκαίο εφόδιο για την επιβίωσή της, πρέπει πλέον να ακολουθεί τον αργό δρόμο προς την Ουκρανία.
Η Σαχτάρ φτάνει στο αεροδρόμιο του Ρζεσζόφ τέσσερις ώρες μετά την αναχώρησή της από το Λβιβ. Μερικοί φίλαθλοι, που έχουν πληροφορηθεί για την παρουσία της ομάδας, περιμένουν για να υπογράψουν οι παίκτες στις φανέλες τους.
Όπως συμβαίνει συνήθως, δεν λείπουν και τα διοικητικά προβλήματα της τελευταίας στιγμής. Ένας ποδοσφαιριστής ανακαλύπτει ότι η ηλεκτρονική ταξιδιωτική άδεια που χρειάζεται για την είσοδό του στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν λειτουργεί. Το σύστημα φαίνεται πως έχει αναγνωρίσει λανθασμένα το όνομα που αναγράφεται στο διαβατήριό του.
Ακολουθεί μια βιαστική νέα αίτηση και, μόλις μισή ώρα πριν από την επιβίβαση, εξασφαλίζεται τελικά ότι θα μπορέσει να ταξιδέψει.
Ο Τουράν πραγματοποιεί βιντεοκλήση όσο περιμένει την πτήση. Ένας από τους βοηθούς του παρακολουθεί τον αγώνα της Τσέλσι με την Μπόρνμουθ, ενώ ένας άλλος μοντάρει στιγμιότυπα από τη νίκη με 3-0 επί της Βέρες.
«Σε αυτά τα ταξίδια υπάρχει χρόνος για να τα κάνεις όλα», λέει ο Τουράν. Όταν χρειάζεται να χαλαρώσει, παρακολουθεί επεισόδια της σειράς MobLand.
Αυτή η χαρισματική, συναισθηματική προσωπικότητα έχει αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη Σαχτάρ.
«Νιώθω ότι αποτελώ το 100% αυτής της οικογένειας και αυτής της ιστορίας», λέει. «Μερικές φορές, όταν βλέπω παιδιά να μας χαμογελούν, καταλαβαίνω ότι έχουν ένα σπίτι. Και αν αισθανθώ ότι έχω βοηθήσει έστω και λίγο σε αυτό, τότε είναι το σημαντικότερο πράγμα για μένα.
Είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό από το ποδόσφαιρο. Θέλω να δώσω φωνή στους ανθρώπους εδώ. Ζούμε σε πόλεμο, αλλά δεν πρόκειται ποτέ να τον αποδεχτούμε και εγώ θα συνεχίσω πάντα να μιλώ γι' αυτό. Μερικές φορές το ποδόσφαιρο είναι τα πάντα στη ζωή, αλλά άλλες φορές δεν είναι τίποτα».
Το Λονδίνο —ή, για την ακρίβεια, το αεροδρόμιο Γκάτγουικ— απέχει μόλις δυόμισι ώρες πτήσης όταν το αεροπλάνο της Σαχτάρ απογειώνεται.
Ο Σρνα κάθεται απέναντι από τον Τουράν, στην πρώτη σειρά.
«Έχουμε πλέον εννέα αγώνες σε 29 ημέρες, τρεις από αυτούς στο Champions League, ενώ πρέπει να κάνουμε και το ταξίδι της επιστροφής», λέει. «Είναι πολύ δύσκολο να καταλάβεις τι σημαίνει αυτό, αν δεν το ζεις μαζί μας».
Η Σαχτάρ ελπίζει ότι τουλάχιστον 25.000 φίλαθλοι θα βρεθούν στις εξέδρες για τον αγώνα με την ΑΕΚ. Ίσως πρόκειται για το λιγότερο εμπορικό από τα τέσσερα εντός έδρας παιχνίδια της, μια σειρά που θα ολοκληρωθεί τον Ιανουάριο με την επίσκεψη της Ρεάλ Μαδρίτης.
Οι δεσμοί του συλλόγου με το Λονδίνο, πάντως, ξεπερνούν το ποδόσφαιρο. Η Metinvest, αδελφή εταιρεία της Σαχτάρ, προμήθευσε 5.000 τόνους χάλυβα για την κατασκευή του Shard, του ψηλότερου κτιρίου της βρετανικής πρωτεύουσας.
Στον αγωνιστικό χώρο, οι ποδοσφαιριστές θα φορούν φανέλες που προβάλλουν την καμπάνια «Invest in Ukraine» («Επενδύστε στην Ουκρανία»), η οποία υποστηρίζεται από τον ιδιοκτήτη και βασικό χορηγό του συλλόγου, τον όμιλο SCM.
Υπάρχουν ελπίδες για πρόκριση στη φάση των πλέι οφ, μετά την πολύτιμη ισοπαλία με την Αϊντχόφεν στην πρεμιέρα της διοργάνωσης.
«Αν έρθετε να υποστηρίξετε τη Σαχτάρ, υποστηρίζετε την Ουκρανία», λέει ο Σρνα. «Αυτή η ομάδα χρειάζεται στήριξη και συναίσθημα, γιατί ζούμε κάτω από σειρήνες και βόμβες. Είμαστε εδώ για να δείξουμε στον κόσμο ότι είμαστε ζωντανοί, δυνατοί, ενωμένοι και ότι θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε μέχρι το τέλος».
Στο πίσω μέρος του αεροπλάνου, οι Ουκρανοί ποδοσφαιριστές της αποστολής παίζουν χαρτιά.
«Σε ορισμένα από αυτά τα μεγάλα ταξίδια, στο τέλος της ημέρας αισθάνομαι σαν στυμμένο λεμόνι», λέει ο μέσος Ντμίτρο Κρίσκιβ, απομακρυνόμενος για λίγο από την παρέα. «Υπάρχουν όμως και άλλα ταξίδια που είναι πιο εύκολα, και αυτό μου φαίνεται ένα από αυτά, καθώς πηγαίνουμε στο «Στάμφορντ Μπριτζ» για το Champions League».
Ο Κρίσκιβ πιστεύει ότι υπάρχει «κάτι ξεχωριστό που ενώνει την ομάδα», με κινητήριο δύναμη τον απρόβλεπτο και παθιασμένο Τουράν.
Η αποστολή αποβιβάζεται έπειτα από μια περιπέτεια εννέα ωρών και, μέσα στα επόμενα 90 λεπτά, τα μέλη της θα έχουν εγκατασταθεί στο ξενοδοχείο τους στο δυτικό Λονδίνο.
Για τη σημερινή Σαχτάρ, αυτή είναι μια από τις ευκολότερες εκδοχές της καθημερινότητάς της.
Την Πέμπτη πρέπει να πάρει τον δρόμο της επιστροφής και στη συνέχεια να προετοιμαστεί για τον αγώνα του Σαββάτου στο ουκρανικό πρωτάθλημα, απέναντι στην Κόλος Κοβαλίβκα.
«Πρέπει, όμως, να συνεχίσουμε να παίζουμε», καταλήγει ο Κλιβνιούκ. «Πολλοί από τους συμπολίτες μας αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερες δυσκολίες από εμάς. Όταν γνωρίζεις ότι μια νίκη ή μια ισοπαλία μπορεί να αποτελέσει μια μικρή αχτίδα φωτός μέσα σε αυτό το σκοτάδι, τότε θα συνεχίσεις να το κάνεις πάντα».
