Οι συντάκτες της υποστήριζαν ότι μέχρι εκείνη την ημερομηνία ο παγκόσμιος πληθυσμός θα είχε πλησιάσει το άπειρο και η ανθρωπότητα θα είχε ουσιαστικά οδηγηθεί στην αυτοκαταστροφή της.
Η 13η Νοεμβρίου 2026 βρίσκεται πλέον μπροστά μας, όμως το σενάριο που κάποτε αντιμετωπίστηκε με αξιοσημείωτη σοβαρότητα δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται. Η συγκεκριμένη μελέτη, ωστόσο, εξακολουθεί να έχει ενδιαφέρον, όχι μόνο επειδή προέβλεψε μια ημερομηνία για το τέλος του κόσμου, αλλά και επειδή δείχνει πόσο αποτελεσματικά μπορεί να λειτουργήσει ένας συνδυασμός επιστημονικής τεκμηρίωσης και εντυπωσιακής παρουσίασης.
Ο άνθρωπος αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση
Οι συγγραφείς ήταν ο Χάιντς φον Φέρστερ, Αυστροαμερικανός καθηγητής και ειδικός στην κυβερνητική, και δύο φοιτητές του, η Πατρίτσια Μ. Μόρα και ο Λόρενς Γ. Αμιό. Η βασική τους υπόθεση ήταν ότι ο άνθρωπος αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση όταν εξετάζεται η αύξηση του πληθυσμού.
Σε αντίθεση με άλλους πληθυσμούς, οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να επικοινωνούν, να συνεργάζονται και να σχηματίζουν «συμμαχίες» για την επίλυση προβλημάτων. Κατά την άποψή τους, όσο αυξάνεται η πυκνότητα του πληθυσμού, τόσο αυξάνονται και οι δυνατότητες συνεργασίας. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι ο ανθρώπινος πληθυσμός δεν αυξάνεται απλώς με εκθετικό ρυθμό, αλλά με ρυθμό που επιταχύνεται συνεχώς.
«Θα πεθάνουν από ασφυξία»
Η φράση που χρησιμοποίησαν οι ερευνητές έμεινε περισσότερο από τους μαθηματικούς τύπους. «Τα δισέγγονά μας δεν θα πεθάνουν από την πείνα», έγραφαν. «Θα πεθάνουν από ασφυξία». Το επιχείρημά τους ήταν ότι η ανθρωπότητα δεν μπορούσε να περιμένει απλώς την επερχόμενη καταστροφή. Η ίδια ικανότητα συνεργασίας που είχε συμβάλει στην αύξηση του πληθυσμού μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να αποτραπεί η κρίση. Αφού οι άνθρωποι δεν θα ήθελαν να μειώσουν το προσδόκιμο ζωής τους, η λύση που πρότειναν ήταν να συνεργαστούν ώστε να μειωθεί στο μισό ο παγκόσμιος ρυθμός γεννήσεων.
Η μελέτη προκάλεσε αμέσως μεγάλη δημοσιότητα. Ασχολήθηκαν μαζί της το Time και οι New York Times, ενώ αποτέλεσε ακόμη και αντικείμενο μιας σειράς κόμικς του Pogo. Πολλοί σχολιαστές θεώρησαν ότι το άρθρο ήταν στην πραγματικότητα ένα χιουμοριστικό σχόλιο πάνω στους φόβους της εποχής για την πληθυσμιακή έκρηξη. Όμως η ιστορία δεν τελείωσε εκεί.
Όταν το Science δημοσίευσε επιστολές μαθηματικών και δημογράφων που χαρακτήριζαν τη μελέτη «γελοία» και «προφανώς παράλογη», ο φον Φέρστερ και οι συνεργάτες του απάντησαν υπερασπιζόμενοι με ιδιαίτερη ένταση τόσο τα μαθηματικά τους όσο και τα συμπεράσματα στα οποία είχαν καταλήξει.
Το παράδοξο ήταν ότι η πρόβλεψη παρέμεινε για αρκετά χρόνια εντυπωσιακά κοντά στην πραγματικότητα. Από τη δεκαετία του 1960 μέχρι και τη δεκαετία του 1980, η περίφημη εξίσωση της «Ημέρας της Αποκάλυψης» αναφερόταν συχνά σε εγχειρίδια γενετικής, οικολογίας και δημογραφίας, συνήθως χωρίς ιδιαίτερες επιφυλάξεις.
Έφτασε μάλιστα σε απρόσμενα πεδία. Το 1963, μάρτυρας από τη χημική βιομηχανία την επικαλέστηκε σε επιτροπή του καναδικού κοινοβουλίου ως επιχείρημα για την ανάγκη χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων, ώστε να μπορεί να τραφεί ο αυξανόμενος πληθυσμός. Το 1971 χρησιμοποιήθηκε ακόμη και σε υπόθεση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ σχετικά με τις αμβλώσεις, ως επιχείρημα ότι δεν υπήρχε λόγος η κυβέρνηση να ενθαρρύνει την αύξηση του πληθυσμού.
Η εξίσωση που απασχόλησε επιστήμονες για δεκαετίες
Η πρόβλεψη άρχισε να χάνει την ακρίβειά της περίπου το 1993, όταν ο πραγματικός παγκόσμιος πληθυσμός άρχισε να υπολείπεται των αριθμών που προέβλεπε το μοντέλο. Και εδώ βρίσκεται μια ειρωνική πλευρά της ιστορίας. Ο κόσμος άρχισε να κάνει ακριβώς αυτό που είχαν προτείνει οι ίδιοι οι ερευνητές. Το παγκόσμιο ποσοστό γεννήσεων μειώθηκε σημαντικά και σήμερα βρίσκεται λίγο κάτω από το μισό εκείνου του 1960.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια ακόμη διάσταση στην ιστορία. Ο φον Φέρστερ είχε υπάρξει κάποια στιγμή στη ζωή του επαγγελματίας μάγος. Η μελέτη του είχε πολλά κοινά με την τεχνική μιας σκηνικής ψευδαίσθησης: αρχικά μια οικεία και απολύτως λογική κατάσταση, στη συνέχεια μια εντυπωσιακή ανατροπή και τελικά η επιστροφή στην κανονικότητα.
Το επιστημονικό άρθρο ήταν, από αυτή την άποψη, ένα συνηθισμένο επιστημονικό επιχείρημα τυλιγμένο σε έναν εξαιρετικό τίτλο και σε ένα ακόμη πιο εξαιρετικό τελικό αποτέλεσμα. Η έρευνα και τα μαθηματικά του έδιναν την απαραίτητη σοβαρότητα, ενώ η πρόβλεψη της «Ημέρας της Αποκάλυψης» εξασφάλιζε ότι κανείς δεν θα το προσπερνούσε εύκολα.
Πηγή: iefimerida.gr
