Πολλές φράσεις χρησιμοποιήθηκαν για να χαρακτηρίσουν της πανδημία του Covid 19. Πόλεμος με έναν αόρατο εχθρό ίσως η πιο χαρακτηριστική. Διότι οι συμβατικοί πόλεμοι κάποτε ολοκληρώνονται. Η πραγματικότητα τούτου του «πολέμου» είναι κάπως διαφορετική. Το οριστικό πέρας δεν μπορεί να έλθει δίχως ένα ικανοποιητικό πρωτόκολλο θεραπείας ή και ένα προληπτικό εμβόλιο. Αυτά όμως αφορούν τις ανά τον κόσμο ερευνητικές ομάδες και την παγκόσμια ιατρική κοινότητα.
Η πανδημία ήδη θέτει ένα καίριο ερώτημα, με αδιευκρίνιστη επί του παρόντος απάντηση. Ποιά θα είναι η επόμενη ημέρα τόσο στη χώρα μας, όσο και στην Ευρώπη αλλά και διεθνώς. Η Ευρώπη δοκιμάζεται, κυρίως το οικονομικό της μοντέλο, οι μηχανισμοί στήριξης που διαθέτει (στο βαθμό που διαθέτει) και η αλληλεγγύη που προϋποθέτει η χρήση του όρου Ένωση. Η μάχη ακόμη είναι στο επίπεδο της επιβίωσης, γίνεται ακόμη με ιατρικούς όρους. Σύντομα (εύχομαι) όμως θα έρθει η ώρα της αποτίμησης σε οικονομικούς όρους των επιπτώσεων της πανδημίας. Τώρα η μάχη δίνεται ακόμη μέρα με την ημέρα και η μείωση των νέων κρουσμάτων και των νεκρών είναι μια είδηση που αρκεί για να γεμίσει της ψυχές όλων με αισιοδοξία. Θα ακολουθήσει όμως μια μάχη το ίδιο δύσκολη. Η Ιταλία (σε μεγαλύτερο βαθμό), η Ισπανία, ενδεχομένως η Ελλάδα, είναι κάποιες χώρες που δείχνουν ότι θα χρειασθούν μια στήριξη και ένα πραγματικό πλαίσιο βιώσιμης οικονομικής ενίσχυσης. Θα σταθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση στο ύψος των περιστάσεων ή η Γερμανία (μαζί με τις εμπροσθοφυλακές της, Ολλανδία, κ.λπ.) θα στυλώσει και πάλι τα πόδια; Καθένας με τα δίκια του θα πει κανείς, και προφανώς όλοι έχουν δίκιο. Αυτός που δοκιμάζεται και είναι αντιμέτωπος με το φάσμα της οικονομικής κατάρρευσης έχει δίκιο να ομιλεί για αλληλεγγύη μεταξύ των μελών μιας ένωσης, αυτός που δανείζει έχει και αυτός τα δίκια του. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα δοκιμασθεί, η ροπή σε τέτοιες καταστάσεις είναι οι λαοί να κλείνονται στο εσωτερικό τους, αν η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κατορθώσει να πείσει για την αλληλεγγύη της και τη χρησιμότητά της θα επιβεβαιώσει την απόφασης της Μεγάλη Βρετανίας να κατέβει από αυτό το τραίνο.
Άφησα στο τέλος την επόμενη ημέρα στην Ελλάδα. Μια Ελλάδα που κατά τους ειδικούς έχοντας ήδη την εμπειρία διαχείρισης οικονομικών κρίσεων, έχοντας ήδη εφαρμόσει εδώ και αρκετά χρόνια με σχετικά ικανοποιητική συνέπεια μια σειρά μέτρων και μεταρρυθμίσεων, είναι σε καλύτερη θέση από τη γειτονική Ιταλία. Κυρίως, μοιάζουν στην Ελλάδα να έχουν εκλείψει οι καταστροφικές πολιτικές του λαϊκισμού και τη δημαγωγίας. Η ελληνική πολιτεία δείχνει ώριμη, όχι απόλυτα προετοιμασμένη, αλλά τουλάχιστον κινητική στο να εντοπίζει προβλήματα και να προσπαθεί να στηρίξει λύσεις.
Ευχής έργο θα ήταν την επομένη της κρίσης να επιταχυνθεί η ηλεκτρονική διακυβέρνηση που εν μέσω Πανδημίας καθίσταται μονόδρομος. Ήδη γίνονταν αρκετές συναλλαγές κράτους – πολίτη ηλεκτρονικά πριν την πανδημία, αυξήθηκαν τον καιρό της πανδημίας, μακάρι να ενισχυθούν και μετέπειτα. Αυτό είναι ένα μονοπάτι που μόνο σε ξέφωτο οδηγεί. Όταν πάψει η επαφή πολίτη – κρατικού λειτουργού, θα περιορισθεί και σε μεγάλο βαθμό η παθογένεια… του ρουσφετιού. Όταν τα πάντα, οικοδομικές άδειες, φορολογικοί έλεγχοι, ασφαλιστικοί έλεγχοι, βεβαιώσεις, ενάρξεις εργασιών, συστάσεις εταιριών, αδειοδοτήσεις, κ.λπ., πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά, δίχως προσωπική επαφή συνδιαλλαζόμενων μερών, θα έχει γίνει ένα καλό βήμα προς την κατεύθυνση της διαφάνειας.
Οι μέρες που ζούμε είναι λυτρωτικές και για τη δημόσια υγεία η οποία είχε καταστεί μέχρι πρότινος αναξιόπιστη. Η σημερινή μάχη που δίνεται στα δημόσια νοσοκομεία έχει καθημερινούς ήρωες, ιατρούς και νοσηλευτές και πάσης φύσεως προσωπικό που ρίχθηκαν σε μια μάχη γνωρίζοντας ότι η κοινή γνώμη τους αντιμετώπιζε με καχυποψία. Δεν πρέπει να ξεχαστούν την επομένη και όλοι να καθίσουν σε ένα τραπέζι και να αξιοποιήσουν αυτήν την ευκαιρία. Η υγεία είναι ένα αγαθό και πρέπει να προσφέρεται σε κάθε πολίτη.
Θα αναφέρω κάτι ακόμη, χρησιμοποιώντας τη φυσιογνωμία του καθηγητή κ. Τσιόδρα. Γράφτηκαν πολλά για αυτόν τον άνθρωπο, φωτίσθηκε κάθε πλευρά της ζωής του, μετατράπηκε δίχως να το επιδιώκει σε έναν celebrity, τόσο που τα ΜΜΕ θεώρησαν καθήκον να ασχοληθούν μαζί του, στην συντριπτική πλειοψηφία με θαυμασμό (που έφτανε στις παρυφές της αγιοποίησης), στη συντριπτική μειοψηφία με σκωπτική διάθεση και απαξίωση. Είχαμε προφανώς ξεχάσει σε αυτήν τη χώρα πως είναι να υπάρχει ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση. Ο καθηγητής Τσιόδρας δεν κάνει τίποτα περισσότερο από τη δουλειά του, ασκεί την επιστήμη του προς δημόσιο συμφέρον όπως είναι και ο ρόλος του αλλά και ο λόγος που τον πληρώνει το ελληνικό δημόσιο ως καθηγητή πανεπιστημίου. Κάνει αυτή τη δουλειά που του ανέθεσε η ελληνική πολιτεία εξαιρετικά καλά μέχρι στιγμής, αφοσιωμένος, εργατικός, πειθαρχημένος. Ούτε επίδειξη προσωπικότητας, ούτε ναρκισσισμού και εγωπάθειας. Δεν χρειάζονται συνεπώς υπερβολές σε πρόσωπα.
Θα κλείσω το κείμενο με κάτι ακόμη, επίσης αισιόδοξο. Το κύμα αλληλεγγύης που εμφανίστηκε και εξαπλώνεται σιγά-σιγά, από ανώνυμους καταρχήν ανθρώπους που αυτό που διέθεταν σε περίσσεια, αγάπη δηλαδή για τον συνάνθρωπο και χρόνο, αποφάσισαν να το διαθέσουν στην κοινωνία, και στη συνέχεια και από ιδρύματα και επιχειρήσεις. Η χώρα έχει τόσο ανάγκη όχι τον οβολό όλων αυτών (που τον έχει είναι η αλήθεια) όσο τη σύμπνοια και την ενότητα. Διχάσθηκε, δοκιμάσθηκε, πλήρωσε πολύ ακριβά τα λάθη, δηλητηριάσθηκε αρκετές φορές. Έχει ανάγκη την συμπόρευση. Όταν ακούω για προσφορά έχω πάψει να διαβάζω τα ποσά και τον αντικείμενο της προσφοράς. Μου αρκεί αυτή η λέξη, μου αρκεί αυτή η αίσθηση.
Αυτή η ιστορία της πανδημίας έχει ανοίξει πληγές σε ολόκληρο τον κόσμο και φυσικά και στην Ελλάδα. Το πόσο μεγάλες είναι θα το διαπιστώσουμε σε βάθος χρόνου. Στη χώρα μας όμως γνωρίζουμε καλά τις χρόνιες πληγές μας. Ίσως αυτή να είναι μια ευκαιρία, η επόμενη ημέρα να είναι κάπως καλύτερη από την προηγούμενη.
