«Μην κάνεις υποθέσεις. Ρώτα. Άκου. Σχεδίασε μαζί». Αυτό ήταν το κοινό νήμα της συζήτησης για την αναπηρία, την ορατότητα και τη συμπερίληψη, στο πλαίσιο του The Upfront Initiative, που πραγματοποιείται για 5η χρονιά στο Ωδείο Αθηνών. Μέσα από βιωματικές αφηγήσεις, οι ομιλητές ανέδειξαν ότι οι μεγαλύτεροι αποκλεισμοί συχνά γεννιούνται από στερεότυπα, ελλιπή ενημέρωση και πρακτικές που αναπαράγονται «επειδή έτσι γινόταν πάντα».
Στα στερεότυπα και τις παρανοήσεις γύρω από την αναπηρία αναφέρθηκε η κυρία Μαρία Χατζηιωάννου, Content Creator, Ακτιβίστρια, μοιραζόμενη προσωπικές εμπειρίες από τη δική της πορεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στη δημόσια σφαίρα. Όπως σημείωσε, έχει βρεθεί αντιμέτωπη με σχόλια που αμφισβητούν ακόμη και την ίδια την αναπηρία της, επειδή το περιεχόμενό της δεν ανταποκρίνεται στις στερεοτυπικές προσδοκίες για το πώς «πρέπει» να συμπεριφέρεται ένα ανάπηρο άτομο.
«Μου έχουν γράψει σχόλια ότι προσποιούμαι την ανάπηρη, επειδή μια ανάπηρη γυναίκα δεν γίνεται να κάνει μαύρο χιούμορ», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Καυστικό χιούμορ είχα και πριν από την αναπηρία μου, έχω και τώρα», είπε, τονίζοντας ότι το χιούμορ αποτελεί έναν αυθεντικό τρόπο έκφρασης και διαχείρισης της πραγματικότητάς της. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι «δεν αυτολογοκρίνομαι. Κάνω αυτό που με κάνει να νιώθω καλά».
Κατά την τοποθέτησή της, τόνισε ότι όσοι διαθέτουν δημόσιο βήμα οφείλουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη των λόγων τους. «Δεν θα ήθελα να χρειάζεται να διεκδικείς διαρκώς το δικαίωμα να τοποθετείσαι δημόσια για να μπαίνουν κάποια πράγματα στη θέση τους», ανέφερε. «Όμως, πολλές φορές, δεν γίνεται αλλιώς». Κλείνοντας, υπογράμμισε τη σημασία της σωστής ενημέρωσης, ιδιαίτερα για όσους συμμετέχουν στη δημόσια συζήτηση. «Δεν είναι κακό να μην ξέρεις», είπε. «Μπορείς να μάθεις. Και, αν δεν είσαι σίγουρος, μπορείς να ρωτήσεις εμάς τους ίδιους».
«Συμπερίληψη δεν σημαίνει να σχεδιάζεις κάτι για κάποιον άλλον, αλλά να το σχεδιάζεις μαζί του και να μαθαίνεις μέσα από αυτή τη διαδικασία», σημείωσε η Ιωάννα Αναστασοπούλου, Πρωταθλήτρια Ελλάδας στην Τοξοβολία, Προπονήτρια & Founder της Τοξοβολίας στο Φάρο Τυφλών Ελλάδας & της Πρωτοβουλίας Intention Action Hope. Όπως ανέφερε, όταν πριν από τέσσερα χρόνια ξεκίνησε σχετική πρωτοβουλία στον Φάρο Τυφλών Ελλάδος, η ιδέα της τοξοβολίας για άτομα με οπτική αναπηρία φάνταζε σχεδόν αδιανόητη.
Ωστόσο, όπως είπε, σταδιακά οι αθλητές με οπτική αναπηρία άρχισαν να προπονούνται μαζί με βλέποντες αθλητές και τότε έγινε σαφές ότι η όραση είναι ένα εργαλείο και όχι η ουσία. Αναφερόμενη στους αποκλεισμούς, παρατήρησε ότι συχνά οι άνθρωποι δεν επιλέγουν συνειδητά να αποκλείσουν κάποιον. Πολλές φορές απλώς αναπαράγουν ό,τι θεωρείται αυτονόητο και «όπως γινόταν πάντα».
Η αμφισβήτηση αυτών των δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική καινοτομία, είπε, κάνοντας ειδική αναφορά στο Arrow Sense, μια εφαρμογή που αξιοποιεί κάμερα, ηχητικά σήματα και δονήσεις, ώστε να παρέχει άμεση ανατροφοδότηση σε αθλητές τοξοβολίας με οπτική αναπηρία. Η πρόταση αυτή διακρίθηκε σε διεθνή διαγωνισμό και σήμερα βρίσκεται στη φάση της υλοποίησης.
«Ως κοινωνία τείνουμε να προκαλούμε αποκλεισμούς», σημείωσε από την πλευρά της η Στέλλα Τσουκαλά, Μαθήτρια, αναδεικνύοντας τη σημασία της κατανόησης απέναντι στις λεγόμενες «αόρατες» αναπηρίες και χρόνιες παθήσεις. Όπως εξήγησε, όταν μιλάμε για αναπηρία συχνά φανταζόμαστε κάτι εμφανές. Ωστόσο, ο διαβήτης και πολλά άλλα αυτοάνοσα νοσήματα δεν είναι ορατά με την πρώτη ματιά.
Για τον λόγο αυτό, τόνισε ότι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι η ευαισθητοποίηση, η οποία ξεκινά από το σπίτι, συνεχίζεται στο σχολείο και ενισχύεται από όλους τους κοινωνικούς φορείς. «Δεν πρέπει να κάνουμε υποθέσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Το ότι βλέπουμε κάποιον και θεωρούμε ότι είναι υγιής, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι».
Απαντώντας στο τι θα ήθελε να θυμούνται οι συμμαθητές της που δεν έχουν διαβήτη, υπογράμμισε ότι «εμείς που έχουμε διαβήτη δεν είμαστε μόνο η πάθησή μας. Ο διαβήτης επηρεάζει την καθημερινότητά μας, αλλά δεν μας ορίζει». Απευθυνόμενη, μάλιστα, σε συνομηλίκους της που ζουν επίσης με διαβήτη τύπου 1, μοιράστηκε μια φράση που τη σημάδεψε: «Στόχευσε για το φεγγάρι και, ακόμη κι αν δεν το πετύχεις, θα βρεθείς ανάμεσα στα αστέρια».
«Στο τέλος της ημέρας, όμως, είσαι εσύ», τόνισε, προσθέτοντας ότι «θα μάθεις να ζεις με αυτό και, με τον δικό σου τρόπο, θα μάθεις ακόμη και να το αγαπάς». Κλείνοντας, ανέφερε ότι η ζωή με διαβήτη τής δίδαξε τη δική της δύναμη. «Όταν ξεκινάς έχοντας ένα επιπλέον εμπόδιο, μαθαίνεις να μάχεσαι, να προσπαθείς, να αναγνωρίζεις τα όριά σου αλλά και τη δύναμή σου».
«Για να αλλάξει κάτι, ο κόσμος δεν χρειάζεται μεγάλα λόγια, αλλά πράξεις», σημείωσε ο κ. Γιάννης Βίτσος, Δημοσιογράφος, Ακτιβιστής, Άτομο με Οπτική Αναπηρία, υπογραμμίζοντας ότι η ουσιαστική συμπερίληψη ξεκινά από απλές, καθημερινές αποφάσεις.
Θέτοντας τον εαυτό του στο υποθετικό σενάριο ενός διευθυντή τηλεοπτικού σταθμού, ανέφερε πως: «θα έβρισκα ένα ανάπηρο άτομο με ταλέντο και δεξιότητες στο ρεπορτάζ και θα το έβαζα να κάνει ρεπορτάζ». Όπως εξήγησε, αν το κοινό βλέπει καθημερινά έναν τυφλό δημοσιογράφο, ένα άτομο με τετραπληγία ή έναν επαγγελματία με αναπηρία να παρουσιάζει ειδήσεις και να βρίσκεται στο πεδίο, τότε το μήνυμα της συμπερίληψης περνά στην πράξη.
«Αυτό που χρειαζόμαστε είναι η υγιής ορατότητα», τόνισε. «Ειδικά για τα τυφλά άτομα, η έλλειψη συμπερίληψης εκφράζεται συχνά μέσα από μικρές καθημερινές συμπεριφορές και παραλείψεις».
Στο πλαίσιο αυτό παραδέχθηκε ότι δεν είναι εύκολο να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον απολύτως προσβάσιμο για όλους και όλες. Εκείνο που έχει σημασία, όμως, είναι η διάθεση να γίνουν οι απαραίτητες αλλαγές όταν αναδεικνύονται τα εμπόδια. «Το πιο σημαντικό είναι ότι ακόμη και σε ένα περιβάλλον που δεν σε “περιμένει”, τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν μέσα από τον διάλογο και την ανοιχτή στάση όλων», υπογράμμισε. Κλείνοντας, επανέλαβε ότι το σημαντικότερο εργαλείο είναι ο διάλογος. «Αν δεν είσαι σίγουρος, ρώτα. Μην κάνεις υποθέσεις. Απλώς μίλα», ανέφερε.
Τη συζήτηση συντόνισαν η κυρία Χρυσέλλα Λαγαρία, Δημοσιογράφος LiFO, και ο Θοδωρής Τσάτσος, Δημοσιογράφος LiFO.
Το «The Upfront Initiative» διοργανώνεται από τη LiFO και την Tsomokos Communications.
Από αριστερά: Στέλλα Τσουκαλά, Μαθήτρια - Ιωάννα Αναστασοπούλου, Πρωταθλήτρια Ελλάδας στην Τοξοβολία, Προπονήτρια & Founder της Τοξοβολίας στο Φάρο Τυφλών Ελλάδας & της Πρωτοβουλίας Intention Action Hope - Χρυσέλλα Λαγαρία, Δημοσιογράφος LIFO - Γιάννης Βίτσος, Δημοσιογράφος, ακτιβιστής, άτομο με οπτική αναπηρία - Μαρία Χατζηιωάννου, Content Creator, Ακτιβίστρια - Θοδωρής Τσάτσος, Δημοσιογράφος LIFO
