Αν η τέχνη του κινηματογράφου απαιτεί προσπερνώντας την έξοδο της αίθουσας, να επικρατεί στο μυαλό ένα τσουνάμι προφανών, ή αναπάντητων ερωτημάτων, το σαββατιάτικο απόγευμα που αφιερώσαμε στον ιστορικό Δαναό, ήταν μία γεμάτη περιπέτεια, που πέτυχε το στόχο της. Αν το Becoming Zlatan, το βιογραφικό ντοκιμαντέρ των αδελφών Γκέρτεν, προβάλεται για να μεταφέρει το ξεκάθαρο μήνυμα, τότε μάλλον θα επικρατήσει η σύγχυση.
Becoming…
Είναι η πιο σκληρή, η πιο απαιτητική, η πιο πλούσια, η πιο ρεαλιστική περιγραφή της ζωής μας. Δεν είναι ενεστώτας… Δεν είναι παρελθοντικός χρόνος. Δεν είναι καν μελλοντικός! Είναι η λέξη που περιγραφεί, όχι το τώρα, αλλά την πιο κρίσιμη καμπή στην υλοποίηση των προσωπικών στόχων. Είναι η μόνιμη επιγραφή που συναντά κανείς από την αφετηρία της ζωής του, μέχρι να νιώσει ότι έφτασε στο στόχο του. Μέχρι να φτάσουμε στη γραμμή του τερματισμού η μάχη είναι καθημερινά αδυσώπητη. Και το νήμα, κόβουν τελικά, μόνο αυτοί που είχαν τη δύναμη. Την προετοιμασία. Τον χαρακτήρα! Την ικανότητα!
Ενώ παρατηρούσα τους τίτλους τέλους της ταινίας, στην διαχρονική αίθουσα του κινηματογράφου που αποτελεί ένα από τα κέντρα πολιτισμού αυτής της πόλης, αναρωτιόμουν τι ακριβώς είχα παρακολουθήσει την προηγούμενη μιάμιση ώρα.
“Επέτρεψε ο Ζλάταν να ανέβει αυτή η ταινία και να συμμετάσχει σε ανά την Ευρώπη φεστιβάλ;” αναρωτήθηκα για τον άνθρωπο με τον πιο παραφουσκωμένο “εγώ” στην ιστορία του ποδοσφαίρου.
Οι αδελφοί Γκέρτεν, είχαν τη διορατικότητα και τη διάθεση να πάρουν στο κατώπι με την κάμερά τους επί μακρόν, έναν 17χρονο ταλαντούχο ποδοσφαιριστή, ονόματι Ζλάταν, επί καθημερινής βάσεως, κινηματογραφώντας σε real time την ανέλιξή του από ένας άσημος νεαρός, σε έναν σπουδαίο αθλητή. Ρίσκαραν. Στη ζωή, τα πάντα είναι ένα ρίσκο. Ο φακός των Σουηδών αδελφών, φέρνει σε κοινή θέα, σπάνιες, συλλεκτικής αξίας, εικόνες από το ξεκίνημα της καριέρας του Ζλάταν. Από τα αποδυτήρια της Μάλμε και του Αγιαξ, μέχρι και προσωπικούς διαλόγους, αριστουργήματα. Ο ορισμός του ντοκιμαντέρ!
Η προβολή σταματά τη στιγμή που το becoming, γίνεται become. Οταν ο Ζλάταν έφτασε στον προορισμό του. Εγινε ο …Ζλάταν! Στο τέλος της πρώτης χρονιάς του στη Γιουβέντους.
Στο ερώτημα που κατέθεσα νωρίτερα, η απάντηση ήταν “google it man!!!!”. Και αφού έκανα την αναζήτηση, πληροφορήθηκα ότι, από τη στιγμή που οι αφοι Γκέρτεν, αποφάσισαν, πριν μερικά χρόνια, να μετατρέψουν σε ταινία το ασύλληπτης αξιας υλικό τους, ο Ζλάταν αρνήθηκε να πάρει μέρος σε αυτή, με επιπλέον συνεντεύξεις, παρουσίες, συμμετοχή. Προφανώς όμως, δεν ήταν κι αυτός που θα απαγόρευε την προβολή της. Την προβολή μίας ταινίας, που όπως είπε και ο καλεσμένος στη σαββατιάτικη εκδήλωση στον Δαναό, Μάικλ Νίλσον (πρώην παίκτης του Παναθηναϊκού) αποτύπωνε τον Ζλάταν ακριβώς όπως είναι! Αν νομίζετε ότι πρόκειται για αγιογραφία, κάνετε λάθος! Μεγάλο! Η ίδια η ζωή δεν μπορεί να είναι αγιογραφία. Οταν πρόκειται μάλιστα για την καταγραφή σε πραγματικό χρόνο τη ζωής του πιο ανάγωγου σούπερ σταρ όλων των εποχών, το αποτέλεσμα είναι απλά… βιωματικό. Αληθινό! Τα περίπου 90 λεπτά της προβολής, περιγράφουν τον απόλυτο κωλοπαιδαρά Ζλάταν που σαπίζει στο ξύλο αντιπάλους με άνανδρο και σιχαμένο τρόπο επειδή το ματς δεν του πάει καλά, που αποβάλλεται, η κινδυνεύει να αποβληθεί μέρα παρα μέρα. Που γεννά αντιπάθειες στους συμπαίκτες του. Που παίζει σαν καλλιτέχνης όμως, που ο κόσμος τον αγαπάει για αυτό που προσφέρει κι όχι για αυτό που είναι. Τα περίπου 90 λεπτά της προβολής της ταινίας, περιγράφουν μία άκοπη διαδικασία του Ζλάταν να συντηρεί και να μεγαλοποιεί τον προσωπικό κόσμο του, στον οποίο, όμως, ο ίδιος είναι ο απόλυτος βασιλιάς. Τον κόσμου της απόλυτης ηγεμονίας του. Ταυτόχρονα, όμως, πόσο οξύμωρο ρε πούστη, σε αυτόν τον κόσμο αποδεικνύεται μέσα από τις μαρτυρίες της ταινίας (μιλούν ο ίδιος σε μικρή ηλικίας, όπως επίσης πρώην συμπαίκτες και προπονητές του, ανάμεσά τους ο Μάρκο Φαν Μπάστεν, ο Μίντο, o Λίο Μπενάκερ, ο Φαμπιο Καπέλο, ο Λουτσιάνο Μότσι, ο Γιάρι Λιτμάνεν κ.α.) σε αυτόν τον κόσμο, τον κόσμο του Ζλάταν, είναι εντελώς μόνος του. Σε αυτή την αίσθηση της απόλυτης μοναχικότητας και της απέχθειας, που προκαλεί ο αγυρτεία του περήφανου, αλλά διαρκώς μετανιωμένου αλήτη, περιπλέκεται το μήνυμα. Η συμπάθεια προς τον Ζλάταν έρχεται να αναμιχθεί με την αηδία για τον ελεεινό χαρακτήρα του. Τελικά τι είμαστε; Αυτό που γεννιόμαστε, αυτό που γινόμαστε, ή αυτό που ζούμε; Ο Ζλάταν μέχρι το 2005 ήταν ένας μοναχικός αρτίστας του ποδοσφαίρου που κακοποιούσε τον εαυτό του, περιπλανώμενος με βίαιο τρόπο στο λαβύρινθο των βιωμάτων του, πιθανώς τις ρίζες του απεχθούς χαρακτήρα του, που, εν τέλει, στα δικά του χέρια έγινε το εφόδιο της απογείωσής του. Αλλά με αυτό το ερώτημα, θα ασχοληθούμε στο φινάλε.
- Στην ταινία, ακούμε τον Ζλάταν να περιγράφει τον πατέρα του ώς έναν άνθρωπο με τεράστια αυτοπεποίθηση, στον οποίο ο ίδιος θέλησε να μοιάσει.
- Τον βλέπουμε να συνάπτει σχέσεις με γκόμενες που γνώρισε σε ένα ξενοδοχείο της Αγίας Νάπας και σε μηδενικό χρόνο να συμβιώνει, σκεπτόμενος τον ερχομό στον κόσμο του Ζλάταν Τζούνιορ.
- Παρατηρούμε ότι γίνεται φίλος στο Τορίνο με τον σερβιτόρο του καφέ στο οποίο έπαιρνε έτρωγε το πρωινό κατά τη διάρκεια της πρώτης σεζόν του στο Τορίνο. Αυτός θα είναι και ο άνθρωπος που θα του υποδείξει το πρώτο διαμέρισμα που θα αγοράσει στην κεντρική πλατεία της Πόλης.
- Συναντάμε το βλοσυρό, τεθλιμένο ύφος του, όταν αναλύει ότι η ζωή του στη Σουηδία στην παιδική ηλικίας, ήταν ένας διαρκής δρόμος, μία μόνιμη μετακόμιση από τόπο σε τόπο, διότι όπως είπε… “Μπορεί να μας έφταιγαν ακόμα και οι γείτονες”.
- Και σε ανύποπτη στιγμή, μιλάει για τον Σέρβο πατέρα και την Κροάτισσα μητέρα.
- Μία ζωή γεμάτη αντιθέσεις, πατρικά, λανθάνοντα πρότυπα, μεταναστευτισμό και απόδραση!
- Ετσι μεγάλωσε. Αναγκαζόμενος διαρκώς να γεννά νέους φίλους μέχρι τη στιγμή, που από τα 19 κιόλας αναγκάστηκε να μείνει μόνος του. Στο Αμστερνταμ… Εκεί, όπου την πρώτη χρονιά δεν …έστριψε, επειδή του έλειπαν οι φίλοι του από το Μάλμε και η ατμόσφαιρα που έζησε εκεί.
- Τα real time πλάνα των αφων Γκέρτεν μας υπενθυμίζουν την εκπληκτική ευφυία του, που ταριάζει σαν τη ζάχαρη στον καφέ, με τον εγωπαθή χαρακτήρα του. Που την ίδια στιγμή όμως, είναι και κιμπάρης, παντελονάτος με αρχίδια τα οποία λιώνουν την άσφαλτο.
Στην ανατριχιαστική περιγραφή του Μίντο, σχετικά με τον επεισόδιο στα αποδυτήρια του Αγιαξ, όπου ο Αιγύπτιος εκτόξευσε ένα ψαλίδι στο κεφάλι του Ιμπρα, που παρα ελάχιστα εκατοστά δεν καρφώθηκε στο μέτωπό του, ο Ζλάταν δείχνει τον άλλο εαυτό του.
Ο Μίντο ήταν ο αντίπαλος του Ζλάταν για μία θέση στην ενδεκάδα του Αγιαξ και την πρώτη χρονιά, με την απόδοσή του, είχε παραγκωνίσει τον Σουηδό. Μετά το επεισόδιο όμως, ο σύλλογος του Αμστερνταμ τον έστειλε αδιάβαστο σπίτι του.
“Υπάρχουν λάθη που συγχωρούνται και άλλα που δεν συγχωρούνται” έλεγε ο Κούμαν, προπονητής του Αγιαξ τότε.
Ομως, ο Ζλάταν, σε συνέντευξη που παραχώρησε την ίδια μέρα της αποπομπής του Μίντο, έλεγε… “Πέσατε όλοι να το φάτε. Οταν σκόραρε και ήταν σπουδαίος, δεν έλεγε κανείς τίποτα. Που ήσασταν όλοι εσείς τότε; Εκανε ένα λάθος. Ολοι κάνουν λάθη. Οταν έπαιζε σπουδαία, δεν λέγατε, ούτε γράφετε τίποτα…”. Και απευθυνένος στον δημοσιογράφο που του έπαιρνε τις δηλώσεις, τον ρώτησε:
- “Εσύ έχεις κάνει λάθη;”
- “Πολλά” του απάντησε ο ρεπόρτερ
- “Είδες με τα δικά σου λάθη δεν ασχολείται κανείς επειδή είσαι ρεπόρτερ”.
Ο Ζλάταν είναι ένας πανούργος διαστροφικής ευφυίας αρτίστας με αυτοκαταστροφικές διαθέσεις. Σας θυμίζει κάτι;
Σημείωμα: Παίζοντας επί πολλά χρόνια μπάσκετ, αφιέρωσα τον εαυτό μου στο σύνολο. Υποβάθμισα το εγώ μου και το σέρβιρα στην υπηρεσία της ομάδας, πιθανότατα και λόγω έλλειψης αυτοπεποίθησης. Ισως λόγω αδυναμία χαρακτήρα. Ισως επειδή, η ομάδα είναι ένα αυτάρεσκο βόλεμα και παραβάν προσωπικής αδυναμίας.
Το κλισέ του αθλητισμού είναι: “Βάλε την ομάδα πάνω από τον εαυτό σου”…
Από την άλλη πλευρά, όλοι συμφωνούν σιωπηλά, ότι ο εγωισμός θρέφει το πάθος και ενεργοποιεί αυτό το κατι που ξεχωρίζει τους καλούς από τους σπουδαίους.
Ο εγωισμός, μπορεί να ταιριάξει με την ομάδα και το πνεύμα της; Και κατά πόσο, κάποιες φορές, το σύνολο, μπορεί να θάψει την ικανότητα του ενός να ξεχωρίσει;
Ο Ζλάταν είναι αυτό που μισούμε, κι αυτό που λατρεύουμε ταυτόχρονα. Αυτό που απορρίπτουμε κι αυτό που θα θέλαμε να είμαστε!
Becoming… Something! Δύσκολο task. Kαι σίγουρα δεν έχει να κάνει μόνο με την προπόνηση, αλλά κυρίως με τον χαρακτήρα.
