MENU

Αν ήσουν επαγγελματίας δρομέας μεγάλων αποστάσεων τα χρόνια λίγο μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, είχες αρκετούς λόγους να αισιοδοξείς στη ζωή σου: ο χειρότερος πόλεμος που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα βρισκόταν πίσω σου και όχι μπροστά σου, για να μπορείς να τρέχεις σημαίνει πως ήσουν αρτιμελής, ενώ η έκρηξη της τεχνολογίας στις αρχές των 50s (Facebook, twitter, κινητών τηλεφώνων και tablets εξαιρουμένων, όμως...) σ' έκανε να βλέπεις τ' απανταχού ποτήρια περισσότερο μισογεμάτα, παρά μισοάδεια.

Για την ακρίβεια, δηλαδή, μπορούσες να είσαι αισιόδοξος για πολλά πράγματα εκτός των αγωνιστικών. Γιατί εκεί, εντός του ταρτάν, τα πράγματα παρέμεναν ερεβώδη. Ο λόγος είχε ονοματεπώνυμο: λεγόταν Εμίλ Ζάτοπεκ και έχανε σε μεγάλη διοργάνωση κάθε φορά που στον ουρανό εμφανίζονταν δυο φεγγάρια- ουδέποτε, δηλαδή, όπως μπορεί να βεβαιώσει και ο Γιώργος Νταλάρας.

Ο Τσεχοσλοβάκος σούπερ σταρ, ωστόσο, στην τελευταία Ολυμπιάδα της καριέρας του απέδειξε πως είναι κοινός θνητός, έστω κι αν το 1952 στο Ελσίνκι είχε αναχθεί- λόγω των επιδόσεών του- σε ημίθεο...

Ο «άθλος» της Μελβούρνης (1956)

Οι γιατροί ήταν ξεκάθαροι- και θύμιζαν εντόνως τον Μεταξά: «ΟΧΙ». Όχι, αποκλείεται, δεν υπάρχει περίπτωση, με τίποτα- είσαι τρελός άνθρωπέ μου;

Ο 34χρονος, τότε, Εμίλ Ζάτοπεκ (spoiler: που μια τετραετία νωρίτερα είχε συγκλονίσει τον αθλητικό κόσμο), επέμενε σε βαθμό αγωνιστικού κακουργήματος ν' αγωνιστεί στον μαραθώνιο της Ολυμπιάδας της Μελβούρνης, προκειμένου να διατηρήσει τα «σκήπτρα» του.

Το πρόβλημα όμως, το οποίο σχεδόν επέτασσε να σηκωθεί απαγορευτικό στη συμμετοχή του, ήταν πως ο Ζάτοπεκ μόλις ενάμιση μήνα πριν την έναρξη των Αγώνων είχε υποβληθεί σ' εγχείρηση κήλης.

Επομένως, έπρεπε να μείνει εκτός, σωστά;

Λάθος: ο «άνθρωπος- ατμομηχανή» όχι μόνο πήρε μέρος στον πιο επίπονο αγώνα δρόμου, αλλά «έβγαλε» και τα 42 χιλιόμετρα και, μάλιστα, τερμάτισε στην 6η θέση.

Μπορεί το συγκεκριμένο νούμερο- το έξι, δηλαδή- να μην αναγκάζει το σαγόνι του θεατή ν' ακουμπήσει στο πάτωμα (δεδομένου του ονόματος του αθλητή), όμως αν αναλογιστεί κανείς την κατάσταση στην οποία έτρεχε, τότε η Μελβούρνη το 1956 ίσως και να είναι το μεγαλύτερο κατόρθωμα στην καριέρα του Ζάτοπεκ.

Για τους λάτρεις των «στυγνών» αριθμών, ωστόσο, υπάρχει και...

Το απόλυτο one- man show στο Ελσίνκι (1952)

Ο Φελπς στο Πεκίνο το 2008. Ο Καρλ Λιούις στο Λος Άντζελες το 1984. Ή, ακόμα, ο Μαρκ Σπιτς στο Μόναχο το 1972- όλοι τους μετέτρεψαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες που συμμετείχαν από ένα παγκόσμιο αθλητικό event σε προσωπικό του σόου.

Κανείς, ωστόσο, δεν το έκανε στο βαθμό που το πέτυχε ο Ζάτοπεκ πίσω στο 1952 στο Ελσίνκι: ο Τσεχοσλοβάκος κέρδισε με συνοπτικές διαδικασίες το αγώνισμα των 5 χιλιάδων μέτρων κάνοντας παγκόσμιο ρεκόρ, εν συνεχεία έκανε παρατεταμένη πλάκα στους συναθλητές του και στα 10.000 με νέο παγκόσμιο ρεκόρ και, τέλος, την ακροτελεύτια, κυριολεκτικά, στιγμή, αποφάσισε να πάρει μέρος και στο μαραθώνιο.

Το εξωφρενικά παράλογο στην τελευταία πρόταση (ας πούμε από το “την ακροτελεύτια....” μέχρι “...μαραθώνιο”) είναι πως ο Ζάτοπεκ ουδέποτε είχε τρέξει αυτή την απόσταση- ούτε καν στην προπόνηση! Αν, μάλιστα, σκεφτεί κανείς πως τα 5.000 μέτρα, 10.000 μέτρα και ο μαραθώνιος διεξάγονταν σε 8, μόλις, μέρες, τότε ουδείς έδινε ελπίδες στον «ρούκι» Εμίλ να τα καταφέρει- πολλώ δε μάλλον από τη στιγμή που ο Βρετανός Τζιμ Πίτερς συμμετείχε στον ιστορικό αγώνα.

Όταν, όμως, ο αφέτης έδωσε το έναυσμα για να ξεκινήσει το σόου και οι δρομείς άρχισαν να «καταπίνουν» τα χιλιόμετρα, ο Ζάτοπεκ πλησίασε τον Πίτερς και σε άψογα αγγλικά (η μία από τις 9 γλώσσες που μιλούσε...) του είπε «Τζιμ, είναι γρήγορος ο ρυθμός;».

Το μεγάλο φαβορί για το χρυσό μετάλλιο του απάντησε «όχι» και τότε η ανθρώπινη ατμομηχανή άνοιξε το ρυθμό, αναγκάζοντας τον Πίτερς να πιεστεί τόσο πολύ, μέχρι που έπαθε αλλεπάλληλες κράμπες και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει.

Ο Εμίλ- με αυτό το στυλ του που θύμιζε άνθρωπο που υπόκειται βασανιστήρια εν κινήσει και περιμένεις από στιγμή σε στιγμή να καταρρεύσει- κέρδισε πανηγυρικά και τον μαραθώνιο και οι Γιουγκοσλάβοι αθλητές των 4x400 τον σήκωσαν στους ώμους του με το που μπήκε στο στάδιο.

Ο ίδιος, ωστόσο, δε φάνηκε να εντυπωσιάζεται από το κατόρθωμά του: «Ο μαραθώνιος ήταν ένας πολύ βαρετός αγώνας», είπε, πριν κρεμάσει το... ανιαρό χρυσό του μετάλλιο στο στήθος.

Ίσως αυτός να ήταν ο λόγος που 4 χρόνια νωρίτερα είχε κάνει...

Το «ετερόκλητο» double του Λονδίνου (1948)

Ήταν, προφανώς, το χόμπι του: η συλλογή Ολυμπιακών μεταλλίων. Και μπορεί στο Ελσίνι να την απογείωσε, όμως ο Ζάτοπεκ είχε ξεκινήσει μια Ολυμπιάδα νωρίτερα να βάζει τις πρώτες, χρωματιστές πινελιές στο στήθος του.

Στο Λονδίνο, λοιπόν, και στους πρώτους μεταπολεμικούς Αγώνες, ο Τσεχοσλοβάκος κέρδισε το παρθενικό του χρυσό στα 10.000 μ., ενώ στα 5.000- και σ' έναν αγώνα που διεξάγετο υπό καταρρακτώδη βροχή- είδε τον Γκαστόν Ριφ να τον νικά για μόλις 20 εκατοστά του δευτερολέπτου και να τον υποχρεώνει ν' ανέβει στο 2ο σκαλί του βάθρου.

Μικρό το κακό, μπορεί να πει κανείς: στο Λονδίνο ο Ζάτοπεκ παντρεύτηκε την θρύλο του ακοντισμού Ντάνα Ινγκρόβα (με την οποία είχαν «κολλήσει» παίζοντας: η Ινγκρόβα πετούσε το ακόντιό της και ο Εμίλ πήγαινε να της το φέρει- ένα διαχρονικό παράδειγμα πως οι γυναίκες τρέχουν τους άντρες τους, δηλαδή...), με την οποία ήταν γεννημένοι την ίδια μέρα (19/9/1922).

Α, ναι: και, επίσης, για τα επόμενα 3 σχεδόν χρόνια (1949-1951), ο Ζάτοπεκ σε 69 αγώνες είχε 69 νίκες, παίρνοντας 2 χρυσά στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα των Βρυξελλών το 1950.

Τα 18 του παγκόσμια ρεκόρ σε μια 17ετή καριέρα και τα 9 σημαντικά μετάλλια που κατέκτησε στην καριέρα του ήταν μόνο το κερασάκι στη ζωή του Ζάτοπεκ.

Γιατί η τούρτα ήταν...

Ο επαναστατικός του χαρακτήρας

Όταν έσβησαν τα φώτα εντός των αγωνιστικών χώρων και κρέμασε δια παντός τα παπούτσια του, ο Ζάτοπεκ έγινε μέλος του στρατού της- βαθιά κομουνιστικής- Τσεχοσλοβακίας, λόγω των κατορθωμάτων του στους στίβους.

Το 1968, στην περιβόητη «Άνοιξη της Πράγας» (μια ειρηνική επανάσταση που απαιτούσε δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και ήθελε να κοπεί ο ομφάλιος λώρος που κρατούσε την Τσεχοσλοβακία «δέσμια» της ΕΣΣΔ), ο πρώην πρωταθλητής τάχθηκε απερίφραστα στο πλευρό των επαναστατών και υπέγραψε το μανιφέστο του Λούντβικ Βάτσουλικ.

Η επικράτηση των Σοβιετικών λίγες μέρες αργότερα είχε, φυσικά, τις επιπτώσεις της: ο Ζάτοπεκ έχασε το αξίωμα του Συνταγματάρχη από τον στρατό και αναγκάστηκε να εργαστεί ακόμα και ως οδοκαθαριστής- και μετέπειτα ως εργάτης σε ορυχείο ουρανίου, μια δουλειά που του «χάρισε» σοβαρότατα προβλήματα υγείας-, μέχρι και το 1990.

Τότε, με την πτώση της ΕΣΣΔ, ο πρόεδρος Βάτσλαβ Χάβελ αποκατέστησε την τιμή του μεγάλου πρωταθλητή, ο οποίος, πλέον, δεν είχε λόγο να κρύβεται και μπορούσε να κυκλοφορεί ελεύθερος ανάμεσα στους συμπατριώτες του.

Ελεύθερος να κάνει ό,τι θέλει- να χαρίζει, ας πούμε, το ένα από τα χρυσά μετάλλια που κατέκτησε στο Ελσίνκι στον φίλο του (κι επίσης σπουδαίο δρομέα) Ρον Κλαρκ, επειδή αυτός ουδέποτε είχε καταφέρει ν’ ανεβεί στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου.

Ελεύθερος να ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο, καθώς «Εμείς οι αθλητές είμαστε σαν τα παιδιά: μόνο προπονούμαστε και γνωρίζουμε τους συναθλητές μας. Θέλω να πάω σε άλλα μέρη, να γνωρίσω διαφορετικές κουλτούρες και πολιτισμούς».

Ελεύθερος ν’ αποδεικνύει εμπράκτως πως σημασία έχει ο αγώνας και όχι οι διακρίσεις.

Ελεύθερος.

Εμίλ Ζάτοπεκ: ο «επαναστάτης» που σάρωνε στις μεγάλες αποστάσεις
EVENTS