MENU

«Πλατειά του ονείρου μας η γη και απόμακρη. Και γέρνεις εκεί και σβεις γοργά. Ιερή στιγμή. Σαν πιο πλατειά τη δείχνεις, και τη φέρνεις σαν πιο κοντά». Στις αρχές του 1904, η πανάρχαια ελληνικότητα της Μακεδονίας, της «γης του ονείρου μας», όπως αναφέρεται στους συγκλονιστικούς στίχους του Κωστή Παλαμά, βρισκόταν σε τεράστιο κίνδυνο. Δεν ήταν μόνο ο τουρκικός ζυγός κάτω από τον οποίο στέναζε από το 1430, καθώς η Επανάσταση του 1821 δεν κατάφερε να την απελευθερώσει, αλλά παράλληλα απειλούταν σοβαρά από τις επεκτατικές ορέξεις των Βούλγαρων, οι οποίοι από τα χρόνια του Βυζαντίου ακόμη «είχαν στο μάτι» την ωραιότατη και εύφορη επαρχία της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με πρόφαση την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των σλαβόφωνων Εξαρχικών της περιοχής.

Τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, τα βουνά της Μακεδονίας είχαν πλημμυρίσει από ένοπλα σώματα κομιτατζήδων, με την ανεπίσημη υποστήριξη του βουλγαρικού κράτους, οι οποίοι προσπαθούσαν να διαβρώσουν την ελληνικότητα της επαρχίας μέσω τρομοκρατίας και προπαγάνδας, με τις τουρκικές Αρχές να αδιαφορούν (παρότι κατέστειλαν με σχετική αποφασιστικότητα την «εξέγερση» του Ιλιντέν τον Αύγουστο του 1903) και το ελληνικό κράτος, τσακισμένο από την ήττα στον πόλεμο του 1897 με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, να αδυνατεί να προστατέψει τους χιλιάδες χριστιανούς ορθόδοξους στα ελληνόφωνα διαμερίσματα της επαρχίας.

Η απάντηση του Ελληνισμού στη θηριωδία των κομιτατζήδων ήρθε από μεμονωμένα πρόσωπα, με τη δημιουργία του «Μακεδονικού Κομιτάτου» από τον Δημήτρη Καλαποθάκη και την πρώτη προσπάθεια συγκρότησης ολιγομελών ένοπλων σωμάτων στην περιοχή, τα οποία θα προστάτευαν τους συμπατριώτες μας από τις βουλγαρικές πιέσεις. Ο Λάμπρος Κορομηλάς, ο Ίων Δραγούμης, ο Γερμανός Καραβαγγέλης ήταν οι ψυχές του Αγώνα για την Μακεδονία σε εκείνα τα πολύ δύσκολα χρόνια, σημαντική η δράση του Μητροπολίτη Δράμας (μετέπειτα Άγιου Σμύρνης) Χρυσόστομου και του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης, πρώτος Έλληνας νεκρός ο Κρητικός οπλαρχηγός Γεώργιος Σεϊμένης, στο Λέχοβο τον Ιούλιο του 1903.

Στα τέλη Αυγούστου του 1904, ο Παύλος Μέλας, 34χρονος αξιωματικός του πυροβολικού, με συμμετοχή στον πόλεμο του '97 και μέλος του Μακεδονικού Κομιτάτου, άνδρας με καρδιά και πατριωτισμό, περνάει για τρίτη φορά τα τότε ελληνοτουρκικά σύνορα, μετά τις πρώτες του διερευνητικές απόπειρες για να εξακριβώσει την κατάσταση, και μπαίνει στην σκλαβωμένη Μακεδονία, επικεφαλής ενός ένοπλου σώματος 35 ανδρών, με το ψευδώνυμο «Μίκης Ζέζας» (τα ονόματα των δύο παιδιών του), ώστε οι Οθωμανικές Αρχές να μην γνωρίζουν ότι Έλληνας αξιωματικός οδηγεί αντάρτικη ομάδα μέσα στην επικράτειά τους.

Η δράση του σώματος του καπεταν-Ζέζα κράτησε μόλις 45 ημέρες, μέσα σε αφάνταστες ταλαιπωρίες και με τα παλικάρια του Παύλου Μελά, ο οποίος δίνοντας ένα υψηλό παράδειγμα ανθρωπισμού προσπαθούσε πάντοτε να αποφύγει να χύσει αίμα, να απαντούν συχνά με ανάλογο τρόπο στη σκληρότητα των Βούλγαρων (καθώς προχωρώντας συναντούσαν καμένα χωριά και πτώματα σφαγμένων Μακεδόνων), ωστόσο ο ηρωικός θάνατος του αρχηγού του, αντάξιος αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, καθαγίασε τον Μακεδονικό Αγώνα και αποτέλεσε τη σπίθα προκειμένου να ανάψει η φλόγα της απελευθέρωσης.

Πριν από ακριβώς 113 χρόνια λοιπόν, στις 13 Οκτωβρίου του 1904, η ομάδα του Μίκη Ζέζα προδίδεται από τους εχθρούς του στους Τούρκους, στην Στάτιστα της Καστοριάς, η οποία πλέον φέρει το όνομά του, και περικυκλώνεται από ισχυρό απόσπασμα του οθωμανικού στρατού. Στην προσπάθεια των Ελλήνων να διαφύγουν, ο Παύλος Μελάς τραυματίζεται θανάσιμα υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες και ενταφιάζεται βιαστικά από τους συντρόφους του, ένας εκ των οποίων επέστρεψε στη συνέχεια, έκοψε το κεφάλι του και το πήρε μαζί του, προκειμένου να αποφευχθεί το διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ των δύο χωρών.

Μπροστά στην Ωραία Πύλη του Ναού της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Πισοδέρι αναπαύθηκε το κεφάλι του Πρωτομάρτυρα του Αγώνα για την Μακεδονία, ενώ και το κορμί του παρέμεινε τελικά σε ελληνικά χέρια, χάρη στην προσπάθεια του Γερμανού Καραβαγγέλη και των κατοίκων της Καστοριάς, οι οποίοι κατάφεραν να το αποσπάσουν από τους Τούρκους. Η θυσία του Παύλου Μελά δεν πήγε χαμένη: ο θάνατός του συγκλόνισε την Αθήνα, όπου ήταν πολύ γνωστός και αγαπητός, αλλά και ολόκληρη την ελεύθερη Ελλάδα, με αποτέλεσμα δεκάδες εθελοντές να περνούν οργανωμένα τα σύνορα για να ακολουθήσουν τα βήματά του.

Η ένοπλη πάλη των Μακεδονομάχων κράτησε πάνω από τέσσερα χρόνια και ματαίωσε τα σχέδια των Βούλγαρων για βίαιη προσάρτηση της επαρχίας στο κράτος τους. Τον Αύγουστο του 1906 ένα ελληνικό σώμα, με αρχηγό τον δεύτερο Παύλο Μελά, τον Τέλο Άγρα ο οποίος έδωσε επίσης τη ζωή του για την Μακεδονία, υψώνει την Γαλανόλευκη στη λίμνη των Γιαννιτσών, ορμητήριο έως τότε των κομιτατζήδων. Η μεγάλη προσπάθεια ολοκληρώνεται αισίως με την Επανάσταση των Νεότουρκων το 1908, η οποία παραχώρησε σύνταγμα στους πολίτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την ώρα που το ελληνικό κράτος προετοιμαζόταν πυρετωδώς για τους Βαλκανικούς Πολέμους που θα το διπλασίαζαν.

Οκτώ χρόνια μετά τον θάνατο του καπεταν-Ζέζα στην Στάτιστα, τον Οκτώβριο του 1912, ο ελληνικός στρατός έμπαινε νικητής στην Θεσσαλονίκη και η Μακεδονία, του Φίλιππου, του Μεγάλου Αλεξάνδρου, των Βυζαντινών αριστοκρατών και των αγωνιστών του '21 γινόταν ξανά τμήμα της επικράτειας του κράτους μας (καθώς ελληνική δεν έπαψε να είναι ποτέ) έπειτα από σχεδόν πέντε αιώνες. Ασφαλώς η Ιστορία δεν γράφεται με «αν» και υποθέσεις, ωστόσο κάτι τέτοιο δύσκολα θα είχε συμβεί χωρίς την υπέροχη θυσία του Παύλου Μελά για τη «γη του ονείρου μας» σαν σήμερα, στις 13 Οκτωβρίου του 1904...

«Παύλος Μελάς», ποίημα του Κωστή Παλαμά

Σε κλαίει λαός. Πάντα χλωρό να σειέται το χορτάρι

στον τόπο που σε πλάγιασε το βόλι, ω παλικάρι.

Πανάλαφρος ο ύπνος σου του Απρίλη τα πουλιά

σαν του σπιτιού σου να τ' ακούς λογάκια και φιλιά

και να σου φτάνουν του σκληρού χειμώνα οι καταρράχτες

σαν τουφεκιού αστραπόβροντα και σαν πολέμου κράχτες.

Πλατιά του ονείρου μας η γη και απόμακρη. Και γέρνεις

εκεί και σβεις γοργά.

Ιερή στιγμή. Σαν πιο πλατιά τη δείχνεις, και τη φέρνεις

σαν πιο κοντά!

http://www.youtube.com/embed/0aP1FkyMBI4?modestbranding=0&showinfo=0&playsinline=1
Παύλος Μελάς: Πεθαίνοντας για την Μακεδονία (pics, vid)
EVENTS